Σχολική κοινωνική και συναισθηματική λειτουργικότητα παιδιών σχολικής ηλικίας με διαταραχή ελλειματικής προσοχής - υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) και κατάθλιψη

Abstract

In recent years Attention Deficit/ Hyperactivity Disorder (ADHD) and depression have attracted a lot of scientific interest. Modern psychological research has proved that these disorders, each one separately, have a lot of serious implications on the psychological state of the child and therefore on his/her social and school performance. As a result, this research aimed firstly to study the prevalence of depressive symptoms in school-age children (n=61), who had been referred to public mental health centers and filled the criteria of DSM-IV for ADHD. Secondly, this research investigated the sex differences in relation to a) the symptoms of depression, b) the form of emotional and behavioral problems that the children with ADHD showed as well as the degree to which these problems were recognized by both their mothers and teachers and c) the efficiency that children with ADHD had in their academic functioning. Finally, the effect of the symptoms of depression on a) the school performance and adjustment, b) the social functioning and c) the emotional functioning of the children with ADHD was studied. The results showed that a percentage of 34, 43 % of the sample were rated as people with high levels of depressive symptoms. This research proves that the parents are quite informed on their children’s symptoms of depression and do not hesitate to mention them. According to the assessment of the three sources of information- children, parents, educators- sex is not a serious factor to affect the children with ADHD to demonstrate symptoms of depression. While, according to the estimation of the parents and educators, there is no difference between boys and girls with ADHD regarding the internalizing problems, the above carriers of evaluation tend to converge that the boys with ADHD demonstrate a higher degree of delinquent behavior rather than the girls with ADHD. As far as the academic functioning is concerned, the research showed that, according to the educators’ opinion, the girls with ADHD show significantly more gaps only in arithmetic skills. Finally, regarding the social functioning, the fact that there are depression symptoms has a strong impact on the children’s with ADHD sociability and academic functioning, according to the statement of the children themselves. Subjects that have to do with the learning difficulties, which usually accompany children with ADHD, are also studied, comparing the information obtained by both mental health professionals and educators. The findings of this research are discussed in relation to the international bibliography. Finally, some suggestions are made aiming at helping mental health professionals and educators to enable them to early diagnose and get through the difficulties that children with ADHD face.

Η σύγχρονη επιστημονική έρευνα έχει δείξει, ότι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας (ΔΕΠ-Υ) και η κατάθλιψη, η κάθε μία χωριστά, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στη συναισθηματική κατάσταση και συνακόλουθα στην κοινωνική και σχολική λειτουργικότητα του παιδιού. Η παρούσα έρευνα είχε ως πρώτο στόχο τη διερεύνηση της καταθλιπτικής συμπτωματολογίας σε κλινικό δείγμα παιδιών σχολικής ηλικίας 9 - 11 ετών, τα οποία είχαν παραπεμφθεί σε δημόσιες παιδοψυχιατρικές υπηρεσίες και πληρούσαν τα κριτήρια για τη διάγνωση της ΔΕΠ-Υ, όπως αυτή ορίζεται στο DSM-IV. Διερευνήθηκαν οι διαφορές φύλου α) ως προς την καταθλιπτική συμπτωματολογία, β) ως προς τον τύπο των προβλημάτων συναισθήματος και συμπεριφοράς που παρουσίασαν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ, καθώς και το βαθμό στον οποίον αυτά τα προβλήματα έγιναν αντιληπτά από τις μητέρες και τους εκπαιδευτικούς τους και γ) ως προς την επάρκεια των παιδιών με ΔΕΠ-Υ στον τομέα της σχολικής λειτουργικότητας. Τέλος, εξετάστηκε η επίδραση της ύπαρξης καταθλιπτικής συμπτωματολογίας στη σχολική, κοινωνική και συναισθηματική λειτουργικότητα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ένα σημαντικό ποσοστό (34,43%) των παιδιών με ΔΕΠ-Υ παρουσιάζει παράλληλα συμπτώματα κατάθλιψης. Στην παρούσα μελέτη φαίνεται ότι οι γονείς είναι αρκετά ενήμεροι για τα συμπτώματα κατάθλιψης των παιδιών τους και δεν διστάζουν να τα αναφέρουν. Με βάση τις εκτιμήσεις των τριών πηγών πληροφόρησης - παιδιών, γονέων και εκπαιδευτικών - ο παράγοντας φύλο δεν επιδρά σημαντικά στην εκδήλωση καταθλιπτικής συμπτωματολογίας. Ενώ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των γονέων και των εκπαιδευτικών, δεν υπάρχει, ως προς την ύπαρξη προβλημάτων εσωτερίκευσης, διαφοροποίηση μεταξύ αγοριών και κοριτσιών με ΔΕΠ-Υ, οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί συμφωνούν στο ότι τα αγόρια με ΔΕΠ-Υ εκδηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό παραπτωματική συμπεριφορά από ό,τι τα κορίτσια. Ως προς τη σχολική λειτουργικότητα, οι εκπαιδευτικοί θεωρούν ότι τα κορίτσια με ΔΕΠ-Υ παρουσιάζουν σε σημαντικό βαθμό περισσότερα ελλείμματα από τα αγόρια μόνο στον τομέα των αριθμητικών ικανοτήτων. Τέλος, όσον αφορά στον τομέα της σχολικής και κοινωνικής λειτουργικότητας, η ύπαρξη καταθλιπτικής συμπτωματολογίας έχει σημαντική επίπτωση στην κοινωνικότητα καθώς και στη σχολική επίδοση και προσαρμογή των παιδιών με ΔΕΠ-Υ, όπως αυτές ομολογήθηκαν από τα ίδια τα παιδιά. Τα ευρήματα της παρούσας έρευνας συζητούνται με βάση τα ευρήματα από τη διεθνή βιβλιογραφία. Τέλος, διατυπώνονται προτάσεις για τον τρόπο που οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας και οι εκπαιδευτικοί μπορούν να βοηθήσουν στην έγκαιρη αναγνώριση και αντιμετώπιση των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν τα παιδιά με ΔΕΠ-Υ.