Διερεύνηση παραγόντων υιοθέτησης αγροτοπεριβαλλοντικών μέτρων στην Ελλάδα

Abstract

The present thesis examines the factors influencing farmers’ adoption of an agricultural nitrate pollution-reducing agri-environmental measure. The measure is aimed to control the water degradation problem, which is considered to be a subject of great concern. The adoption of the nitrate reduction measure enable farmers to face this problem. Moreover, the side goals of this thesis are: a) the description of the socio-economic characteristics of adopter and non adopter farmers; b) the description of the structural and economic characteristics of farms that have adopted and that have not; c) the techno-economic analysis of farms and of their main crops, cotton and wheat ; d) the comparative analysis between farms that have adopted and that have not adopted the agri-environmental measure and between the cotton crop and the wheat crop, accordingly. Primary and secondary data sources were employed for the analysis. The primary data were collected through a survey of 125 randomly selected farms in the prefecture of Larisa, 62 of which had adopted the agri-environmental measure, while the other 63 had not. The survey was conducted through personal interviews by the use of a questionnaire containing four variable categories. The survey was completed during July 2006 and February 2007, while the collected data concerned the cultivation period 2004-2005. Secondary data were obtained from the Rural Development Directory of Larisa Prefecture and from the Ministry of Rural Development and Food. In order to analyze the data various statistical and econometric analyses were employed. First, a descriptive statistical analysis was conducted. Then a techno-economic analysis of farms and of their major branches took place. Moreover, comparative analysis between farms who have adopted and who have not adopted the agri-environmental measure took place. Additionally, comparative analysis was carried out between the cotton crop and the wheat crop branches that have adopted and that have not adopted the agri-environmental measure, accordingly. Furthermore, econometric analysis for the identification of factors that determine the adoption and the extent of the adoption were carried out. The selection of the explanatory variables for the econometric model was made in such a way that the four main variable categories, which were identified in the literature review, were included. In total, the effect of twenty six variables was tested. According to the empirical results, useful conclusions came out concerning the socio-economic characteristics of adopter and non-adopter farmers and farms’ structural and economic characteristics, accordingly. Moreover, useful conclusions, as far as the effectiveness of the studied production systems are concerned, came out. Last but not least the factors that affect the adoption of nitrate reduction agri-environmental measures were identified. Concluding, policy suggestions are derived to increase both farmers’ adoption and the extent of participation, in terms of land allocation. Final suggestions for further research were also developed.

Κύριος στόχος της διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση των παραγόντων που προσδιορίζουν την υιοθέτηση του αγροτοπεριβαλλοντικού μέτρου «Μείωση της νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης». Η επιλογή του συγκεκριμένου μέτρου, οφείλεται στη σημαντικότητα του προβλήματος της υποβάθμισης των υπόγειων νερών και στην ανάγκη για άμεση αντιμετώπισή του. Επιπλέον, οι επιμέρους σκοποί της διατριβής είναι: α) η περιγραφή των κοινωνικοοικονομικών χαρακτηριστικών των γεωργών που έχουν υιοθετήσει το μέτρο και εκείνων που δεν το έχουν υιοθετήσει, β) η περιγραφή των διαρθρωτικών και οικονομικών χαρακτηριστικών των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, στις οποίες έχει υιοθετηθεί και στις οποίες δεν έχει υιοθετηθεί το μέτρο, γ) η πραγματοποίηση τεχνοοικονομικής ανάλυσης των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που έχουν υιοθετήσει και αυτών που δεν έχουν υιοθετήσει το μέτρο και των βασικότερων κλάδων τους που είναι η βαμβακοκαλλιέργεια και η σιτοκαλλιέργεια, δ) η συγκριτική τεχνοοικονομική ανάλυση μεταξύ των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που έχουν υιοθετήσει και αυτών που δεν έχουν υιοθετήσει το μέτρο, καθώς και η συγκριτική τεχνοοικονομική ανάλυση, στα πλαίσια του κλάδου της βαμβακοκαλλιέργειας και της σιτοκαλλιέργειας, μεταξύ αυτών που εφαρμόζουν και αυτών που δεν εφαρμόζουν το μέτρο. Για την πραγματοποίηση της διατριβής χρησιμοποιήθηκαν πρωτογενή και δευτερογενή στοιχεία. Τα πρωτογενή στοιχεία συγκεντρώθηκαν από δείγμα 125 γεωργικών εκμεταλλεύσεων του Ν.Λάρισας, 62 ενταγμένων στο μέτρο και 63 μη ενταγμένων. Η συγκέντρωση των πρωτογενών στοιχείων έγινε με χρήση ερωτηματολογίου, το οποίο συμπεριλαμβάνει τέσσερεις κατηγορίες μεταβλητών. Για τη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων διεξήχθησαν προσωπικές συνεντεύξεις το χρονικό διάστημα Ιούλιος 2006-Φεβρουάριος 2007. Τα δευτερογενή στοιχεία της έρευνας προέρχονται από τη Διεύθυνση Αγροτικής Ανάπτυξης της Νομαρχίας Λάρισας, καθώς και από τη Διαχειριστική Αρχή του Ε.Π.Α.Α. του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και αναφέρονται στον αριθμό των συμβάσεων ένταξης στο μέτρο, στον αριθμό των στρεμμάτων της ενταγμένης στο μέτρο έκτασης και στους ονομαστικούς καταλόγους με συμμετέχοντες στο μέτρο γεωργούς. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιηθήκαν ποικίλες στατιστικές και οικονομετρικές τεχνικές. Αρχικά, πραγματοποιήθηκε περιγραφική στατιστική ανάλυση. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε τεχνοοικονομική ανάλυση των γεωργικών εκμεταλλεύσεων και των βασικών κλάδων παραγωγής. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε συγκριτική τεχνοοικονομική ανάλυση μεταξύ των γεωργικών εκμεταλλεύσεων που έχουν υιοθετήσει και εκείνων που δεν έχουν υιοθετήσει το μέτρο, καθώς και στα πλαίσια του κλάδου της βαμβακοκαλλιέργειας και της σιτοκαλλιέργειας, αντίστοιχα. Ακόμη, πραγματοποιήθηκε οικονομετρική ανάλυση για τη διερεύνηση των παραγόντων που προσδιορίζουν την υιοθέτηση του μέτρου και την ένταση της υιοθέτησης. Η επιλογή των ανεξαρτήτων μεταβλητών, που συμπεριλήφθηκαν στα εμπειρικά οικονομετρικά υποδείγματα έγινε έτσι, ώστε να συμπεριληφθούν οι τέσσερις βασικές κατηγορίες μεταβλητών που εντοπίστηκαν στην ανασκόπηση της βιβλιογραφίας. Συνολικά διερευνήθηκε η επίδραση είκοσι έξι μεταβλητών. Με βάση τα αποτελέσματα των αναλύσεων εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα αναφορικά με τα κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των γεωργών που έχουν υιοθετήσει και εκείνων που δεν έχουν υιοθετήσει το μέτρο και των διαρθρωτικών και οικονομικών χαρακτηριστικών των γεωργικών τους εκμεταλλεύσεων, αντίστοιχα. Επιπλέον, εξάγονται χρήσιμα συμπεράσματα όσον αφορά την οικονομικότητα των υπό μελέτη συστημάτων παραγωγής, καθώς και των παραγόντων που προσδιορίζουν την υιοθέτηση και την έντασή της. Τέλος, με βάση τα συμπεράσματα της έρευνας εξάγονται προτάσεις πολιτικής που στοχεύουν αρχικά στην αύξηση της υιοθέτησης του μέτρου και έπειτα στην ένταξη όσο το δυνατό περισσότερης γεωργικής έκτασης σε αυτό και γίνονται προτάσεις για περεταίρω έρευνα.