Συνεργασία και επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση: η συνεργατική έρευνα - δράση ως εργαλείο επαγγελματικής μάθησης

Abstract

This doctoral thesis explores the relationship between collaboration and professional development of teachers in Primary Education, through the implementation of a Collaborative Action Research. In the modern educational environment, characterized by increased complexity and continuous changes, the professional development of teachers is recognized as a key factor in improving the quality of education. At the same time, collaboration between teachers is considered crucial for cultivating a culture of collective learning and professional development. The main purpose of the study is to investigate how collaborative practices affect the professional development of teachers, as well as to examine changes in their perceptions and teaching practices. In addition, it seeks to identify factors that facilitate or hinder the development of a collaborative culture in the school environment. The research adopts a qualitative approach and is based on the methodology of Collaborative Action Research. Primary Education Teachers actively participated in the design, implementation and evaluation of teaching interventions, with an emphasis on the teaching of Written Language Production. Data were collected through semi-structured and focused interviews and reflective diaries and analyzed with thematic, content and conversation analysis. The findings show that collaboration contributes substantially to the professional development of teachers, enhancing reflection, teaching effectiveness and the adoption of innovative practices. At the same time, participation in Collaborative Action Research enhances professional self-confidence and collective responsibility. However, factors that hinder the development of a collaborative mindset are identified, such as time constraints, lack of institutional support and entrenched perceptions of individualism. Overall, the study highlights the importance of collaboration as a key driver of professional development and highlights the potential of Collaborative Action Research as an effective tool for enhancing professional learning and transforming educational practice. The findings of the research can be utilized both at the educational policy level and at the school level, contributing to the formation of practices that promote collaboration and the continuous professional development of teachers.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη σχέση μεταξύ συνεργασίας και επαγγελματικής εξέλιξης των εκπαιδευτικών στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, μέσα από την εφαρμογή μίας Συνεργατικής Έρευνας- Δράσης. Στο σύγχρονο εκπαιδευτικό περιβάλλον, που χαρακτηρίζεται από αυξημένη πολυπλοκότητα και διαρκείς μεταβολές, η επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών αναγνωρίζεται ως βασικός παράγοντας βελτίωσης της ποιότητας της εκπαίδευσης. Παράλληλα, η συνεργασία μεταξύ των εκπαιδευτικών θεωρείται καθοριστική για την καλλιέργεια νοοτροπίας συλλογικής μάθησης και επαγγελματικής εξέλιξης. Βασικός σκοπός της μελέτης είναι να διερευνήσει πώς οι συνεργατικές πρακτικές επηρεάζουν την επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών, καθώς και η εξέταση αλλαγών στις αντιλήψεις και στις διδακτικές πρακτικές τους. Επιπλέον, επιδιώκεται ο εντοπισμός παραγόντων που διευκολύνουν ή παρεμποδίζουν την ανάπτυξη συνεργατικής νοοτροπίας στο σχολικό περιβάλλον. Η έρευνα υιοθετεί ποιοτική προσέγγιση και βασίζεται στη μεθοδολογία της Συνεργατικής Έρευνας- Δράσης. Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης συμμετείχαν ενεργά στον σχεδιασμό, την εφαρμογή και την αξιολόγηση διδακτικών παρεμβάσεων, με έμφαση στη διδασκαλία της Παραγωγής Γραπτού Λόγου. Τα δεδομένα συλλέχθηκαν μέσω ημι-δομημένων και εστιασμένων συνεντεύξεων και αναστοχαστικών ημερολογίων και αναλύθηκαν με θεματική ανάλυση, ανάλυση περιεχομένου και συνομιλίας. Τα ευρήματα δείχνουν ότι η συνεργασία συμβάλλει ουσιαστικά στην επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών, ενισχύοντας τον αναστοχασμό, τη διδακτική αποτελεσματικότητα και την υιοθέτηση καινοτόμων πρακτικών. Ταυτόχρονα, η συμμετοχή στη Συνεργατική Έρευνα- Δράση ενισχύει την επαγγελματική αυτοπεποίθηση και τη συλλογική ευθύνη. Ωστόσο, εντοπίζονται παράγοντες που δυσχαιρένουν την ανάπτυξη συνεργατικής νοοτροπίας, όπως ο περιορισμός χρόνου, η έλλειψη θεσμικής υποστήριξης και οι εδραιωμένες αντιλήψεις ατομισμού. Συνολικά, η μελέτη αναδεικνύει τη σημασία της συνεργασίας ως βασικού μοχλού επαγγελματικής εξέλιξης και υπογραμμίζει τη δυναμική της Συνεργατικής Έρευνας- Δράσης ως αποτελεσματικού εργαλείου ενίσχυσης της επαγγελματικής μάθησης και μετασχηματισμού της εκπαιδευτικής πρακτικής. Τα ευρήματα της έρευνας μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο σε επίπεδο εκπαιδευτικής πολιτικής όσο και σε επίπεδο σχολικής μονάδας, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση πρακτικών που προάγουν τη συνεργασία και τη συνεχή επαγγελματική εξέλιξη των εκπαιδευτικών.