Εφαρμογές της φωτοερμηνείας και τηλεπισκόπησης στην αρχαιολογία

Abstract

The aim of this PhD thesis was to develop methods for the detection of buried archaeological remains by making use of the potential of Remote Sensing and Photointerpretation and the digital processing of remote sensing imagery in a G.I.S environment.Both analogue and digital remote sensing imagery has been previously used to identify areas likely to contain ancient relics. The integration of the potential of remote sensing imagery for the detection of non-excavated archaeological sites was the ambitious objective of this thesis with a positive result by virtue.This work is the product of a systematic research effort and a methodical investigation for the development, implementation and evaluation methods and detection techniques of buried archaeological remains using high resolution aerial and satellite remote sensing imagery. It is based on the necessary relative basic research carried out by studying different cases of remote sensing and photointerpretation applications for different types of buried archaeological remains in different soil types. It is thus suggested a specialized methodology for identifying archaeological relics of cemeteries and settlements of the Bronze Age in calcareous soils, a soil type that occurs very often in Greece.In this PhD thesis:•for the first time in Greece high resolution satellite imagery is used for the detection of a certain type of archaeological remains in a specific soil type,•for the first time it is attempted such a methodology to be documented as a useful "tool" for the archaeologist in order to proceed much faster and cheaper on the exploration of the subsoil of a site very possible to contain buried archaeological relics achieving thus to save them from possible damage due to private or public works or from a possible theft, to integrate this kind of sites into a wider network of archaeological areas interrelated and, finally, to depict thus, by a non-intrusive and no destructive way of the microenvironment of the area, the profile of a larger archaeological area, contributing in the same time to the configuration of a more flexible operation of the state apparatus in terms of planning, organization and financing archaeological missions.It is worth to mention here Article 32 of the existing archaeological law: "As an archaeological field research it is understood ground, subsoil, seabed or bottom of lakes or rivers monitoring that is designed to detect or reveal ancient monuments, either it consists on excavation, land or underwater, or on ground survey or on scientific research carried out by geophysical and other methods." It is therefore clear the importance of developing a methodology, as this in the specific study so that to ensure more the protection of non-excavated archaeological sites.In this research the study area was the county of Messinia (the southwestern end of Greece), an area with a very long history and many archaeological sites and relics. Most of the sites referred by ancient writers and travelers, resulting from a comprehensive study of historiographical and bibliographical information, have already been identified (with conventional archaeological methods) and partially excavated. However, there is still a small number of locations that have not been identified yet, although the relative spatial point is presumed, as evidenced by a variety of historiographical, bibliographical and archaeological evidence. Such a case is the area of Voidokoilia bay, on the west coast of the prefecture of Messinia (which must have been inhabited since the Paleolithic era), in the Ionian Sea: this is a small west facing bay which lies north and, more precisely, outside the bay of Navarino, one of the largest natural harbors.[...]

Τα τελευταία χρόνια μια νέα μεθοδολογία όσον αφορά στους τρόπους ανίχνευσης και εντοπισμού αρχαιολογικών θέσεων αρχίζει να επικρατεί: είναι αυτή που σε συνδυασμό με τον επίγειο έλεγχο και τη συγκέντρωση βιβλιογραφικών και ιστοριογραφικών πληροφοριών υποστηρίζει και προτείνει μια πιο εκτεταμένη χρήση τόσο αναλογικών όσο και ψηφιακών τηλεπισκοπικών απεικονίσεων.Στόχοι της συγκεκριμένης Διδακτορικής Διατριβής:•η ανάπτυξη μιας μεθοδολογίας ανίχνευσης μη γνωστών αρχαιολογικών χώρων και, συγκεκριμένα, νεκροταφείων και οικισμών της Εποχής του Χαλκού σε ασβεστολιθικά εδάφη, βασιζόμενης σε φωτοερμηνευτικές–τηλεπισκοπικές μεθόδους. Η μεθοδολογία που προτείνεται στην παρούσα εργασία ως η λειτουργικότερη και ακριβέστερη, προέκυψε μετά από εφαρμογή φωτοερμηνευτικών–τηλεπισκοπικών μεθόδων αρχικά σε δοκιμαστική περιοχή έρευνας (με τον όρο δοκιμαστική εννοείται μία γνωστή ήδη αρχαιολογική περιοχή) και στη συνέχεια σε αρχαιοπιθανή περιοχή ύπαρξης αρχαιολογικών καταλοίπων,•η μεθοδολογία αυτή να προταθεί σε μια απλουστευμένη μορφή, ώστε να αποτελέσει ένα προσιτό «ψηφιακό εργαλείο» για τον μελετητή τον προερχόμενο από τον χώρο της Αρχαιολογίας, ώστε αυτός να προβαίνει με γρήγορο, και βέβαια, αξιόπιστο τρόπο στον εντοπισμό θαμμένων αρχαιολογικών καταλοίπων, έτσι ώστε να καταστεί δυνατή η διαφύλαξη της πολιτισμικής μας κληρονομιάς.Η ερμηνεία της πληροφορίας που εμπεριέχεται στις τηλεπισκοπικές απεικονίσεις (αναλογικές ή ψηφιακές) είναι δυνατό να οδηγήσει στην ανεύρεση οικισμών που σήμερα έχουν εξαφανιστεί, το δίκτυο των εσωτερικών οδών του οικισμού, τη θέση ορισμένων δημόσιων οικοδομημάτων, το νεκροταφείο του οικισμού, όπως και σε οποιασδήποτε άλλης μορφής αρχαιολογικά κατάλοιπα. Η τηλεπισκοπική απεικόνιση δίνει τα σχήματα, τις μορφές κάθε ορατού στοιχείου που υπήρχε κατά τη λήψη, μόνο που κάθε τι αποδίδεται από μια ασυνήθη οπτική γωνία, αλλά δεν είναι δύσκολο να εξοικειωθεί κανείς με αυτό. Πρέπει να αναγνωριστούν τα σύγχρονα χαρακτηριστικά, μια διαδικασία σχετικά εύκολη εάν οι τηλεπισκοπικές απεικονίσεις παρουσιάζουν μια περιοχή καλά γνωστή στον φωτοερμηνευτή, αλλά, πιο δύσκολη όταν καλύπτουν έναν άγνωστο τύπο γης. Η προσπάθεια εντοπισμού αρχαιολογικών καταλοίπων, πρέπει να επικεντρώνεται στην ανίχνευση ανωμαλιών διαφορετικών από αυτές που σχετίζονται μορφικά με τη σύγχρονη, ως προς την εποχή του φωτοερμηνευτή, χρήση γης.Τα κύρια χαρακτηριστικά των τηλεπισκοπικών απεικονίσεων είναι γενικά οι χρωματικές διαφορές για έγχρωμες τηλεπισκοπικές απεικονίσεις ή οι τονικές διαφορές για ασπρόμαυρες, το σχήμα της μορφής (η εναέρια άποψη είναι πολύ σημαντική για την αναγνώριση των μορφών που δεν είναι εύκολα αντιληπτές από το έδαφος), το μέγεθος ενός αντικειμένου, ο τύπος (με τον όρο τυποποίηση εννοείται η ταξινόμηση παρόμοιων μορφών σε κατηγορίες), η υφή (είναι το αποτέλεσμα που προκύπτει από την επανάληψη πολλών μικρών χαρακτηριστικών που βρίσκονται κοντά το ένα στο άλλο), οι σκιάσεις (δίνουν το ανάγλυφο αρχαιολογικών χαρακτηριστικών έτσι όπως φαίνονται με πλάγιο φωτισμό και βέβαια υποδηλώνουν και γενικότερα το μικροανάγλυφο της περιοχής).Περιοχή μελέτης αποτελεί ο νομός Μεσσηνίας (στο νοτιοδυτικό άκρο του ελλαδικού χώρου), ένας χώρος με μακρότατο ιστορικό παρελθόν και πλούτο αρχαιολογικών θέσεων και καταλοίπων. Το μεγαλύτερο μέρος των αρχαιολογικών θέσεων των μνημονευόμενων από τους αρχαίους συγγραφείς και περιηγητές και προκυπτόντων από ολοκληρωμένη μελέτη ιστοριογραφικής και βιβλιογραφικής πληροφορίας, έχει ήδη εντοπισθεί και, εν μέρει, ανασκαφεί. Ωστόσο, υπάρχει ακόμη ένα μικρό ποσοστό θέσεων που δεν έχουν εντοπισθεί, αν και εικάζεται το χωρικό τους σημείο, όπως αυτό προκύπτει από ποικίλα ιστοριογραφικά, βιβλιογραφικά και αρχαιολογικά στοιχεία. Ένα τέτοιο σημείο αποτελεί και ο όρμος της Βοϊδοκοιλιάς, στις δυτικές ακτές του νομού Μεσσηνίας (η οποία πρέπει να κατοικήθηκε ήδη από την Παλαιολιθική εποχή), προς το Ιόνιο πέλαγος: πρόκειται για έναν μικρό, προς τα δυτικά στραμμένο όρμο ο οποίος βρίσκεται βορειοδυτικά και, ακριβέστερα, έξω από τον όρμο του Ναυαρίνου, ένα από τα μεγαλύτερα φυσικά λιμάνια.[...]