Περιβαλλοντική αξιολόγηση της δημιουργίας αποβλήτων τροφίμων και πρακτικών πρόληψης και αξιοποίησης αυτών στην Ελλάδα

Abstract

This thesis investigates the environmental assessment of food waste generation from Greek households, along with selected pilot prevention initiatives in the food service and hospitality sector and valorization pathways through bioplastic production and household and urban composting. The methodological framework is based on Life Cycle Assessment (LCA), using the SimaPro software (version 9.6.0.1) and the Environmental Footprint 3.0 (EF 3.0) method to evaluate sixteen environmental impact categories, primarily drawing on the Agribalyse 3.1 and Ecoinvent 10 databases. Specifically, the dissertation quantifies the environmental footprint across three main case studies: (a) the generation of avoidable food waste by Greek households in 2021, (b) pilot food waste prevention actions in two hotel in Kos and Santorini through the implementation of automated food waste measurement and monitoring during meal preparation using the KITRO system, and (c) pilot food waste valorization and management actions through (c1) bioplastic production and (c2) composting. Τhe results indicate that avoidable food waste generated by Greek households in 2021, estimated at approximately 390,000 tonnes, is associated with a substantial environmental burden, corresponding to emissions of 1.06×10⁷ kg CO₂ eq. and water consumption of 1.69×10⁹ m³. Across all assessed actions, meat and dairy products exhibit the highest contribution to most environmental impact categories, while plant-based food waste is primarily associated with increased water use and ecotoxicity. Overall, the findings highlight prevention as the most effective strategy for reducing the environmental impacts of food waste, with valorization solutions acting in a complementary role within an integrated circular economy approach.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή εξετάζει την περιβαλλοντική αξιολόγηση της δημιουργίας αποβλήτων τροφίμων από τα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς και επιλεγμένες πιλοτικές εφαρμογές πρόληψης στον τομέα της εστίασης και φιλοξενίας και δράσεις αξιοποίησης τους μέσω παραγωγής βιοπλαστικού και οικιακής και αστικής κομποστοποίησης. Η μεθοδολογική προσέγγιση βασίζεται στην Αξιολόγηση Κύκλου Ζωής, με τη χρήση του λογισμικού SimaPro (έκδοση 9.6.0.1) και της μεθόδου Environmental Footprint 3.0, για την εκτίμηση δεκαέξι κατηγοριών περιβαλλοντικών επιπτώσεων, αξιοποιώντας κυρίως τις βάσεις δεδομένων Agribalyse 3.1 και Ecoinvent 10. Πιο συγκεκριμένα, η διατριβή εξετάζει την ποσοτικοποίηση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος σε τρεις βασικές περιπτώσεις: (α) την παραγωγή αποφεύξιμων αποβλήτων τροφίμων από τα νοικοκυριά στην Ελλάδα το έτος 2021, (β) πιλοτικές δράσεις πρόληψης σε ξενοδοχειακές μονάδες στην Κω και τη Σαντορίνη μέσω της εφαρμογής αυτοματοποιημένης μέτρησης και καταγραφής αποβλήτων τροφίμων κατά την προετοιμασία και παρασκευή των γευμάτων μέσω της εφαρμογής ΚΙΤΡΟ, και (γ) πιλοτικές δράσεις αξιοποίησης / διαχείρισης αποβλήτων τροφίμων μέσω (γ1) της παραγωγής βιοπλαστικού και (γ2) της κομποστοποίησης. Τα αποτελέσματα υποστηρίζουν ότι τα αποφεύξιμα απόβλητα τροφίμων που παρήχθησαν από τα Ελληνικά νοικοκυριά για το έτος 2021 και ανήλθαν σε 390.000 τόνους περίπου, συνδέονται με ιδιαίτερα υψηλό περιβαλλοντικό φορτίο, με εκπομπές που αντιστοιχούν σε 1,06×10⁷ kg CO₂ ισοδυνάμου και κατανάλωση υδατικών πόρων ύψους 1,69×109 m³. Σε όλες αξιολογούμενες δράσεις οι κατηγορίες κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων εμφανίζουν τη μεγαλύτερη συνεισφορά στις περισσότερες κατηγορίες επιπτώσεων, ενώ τα τρόφιμα φυτικής προέλευσης συνδέονται κυρίως με αυξημένη κατανάλωση νερού και οικοτοξικότητα. Συνολικά, τα ευρήματα της διατριβής αναδεικνύουν την πρόληψη ως την αποτελεσματικότερη στρατηγική για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των αποβλήτων τροφίμων, με τις λύσεις αξιοποίησης να λειτουργούν συμπληρωματικά στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης κυκλικής οικονομίας.