Η έννοια των γλωσσικών επιλογών στην παραγωγή γραπτής ομιλίας (κειμένου)

Abstract

This thesis aims at making a contribution to the fields of Discourse Analysis, Text Linguistics, and Corpus Linguistics, from which it draws. More precisely, it explores linguistic choices activated by native speakers of Modern Greek in written text production, and suggests a clarification of three terms: a) available possibilities of expression, offered by the linguistic SYSTEM of Modern Greek itself due to the inherent anisomorphism between content and form, are characterised by VARIETY and are called OPTIONS; their VALEUR (in Saussurian terms) can be detected at the level of PARADIGMATIC and SYNTAGMATIC relations, b) potential wordings for linguistic performance of this SYSTEM are characterised by VARIABILITY and are called SELECTIONS; they can be mainly detected at the PARADIGMATIC axis and lead a native speaker to the procedure of preferring only one SELECTION among others, and c) the results of this selection procedure in written text are called CHOICES, which can be detected at the SYNTAGMATIC axis of PAROLE, reflecting the personal STYLE of each author; hence, they are characterised by uniqueness for the occasion on which the are used. What motivated this study was the need for a thorough and systematic description, analysis and interpretation of CREATIVITY in writing texts through VARIATION in language. As many alternative possibilities of linguistic expression are offered, it is shown that they do not have the same function nor do they always lead to the same communicative effect. Consequently, anisomorphism between content and linguistic form serves an author’s aims, depending on the PERSPECTIVE in which he or she structures a message. To this end, qualitative and quantitative approaches were combined. Sources of data were: a) two corpora –one in written and one in electronic form– from which texts and examples were drawn for linguistic and textual analysis and b) questionnaires completed by informants. As revealed by textual analysis combined with informants’ opinions, the in-depth investigation of linguistic choices can significantly contribute to the detection (or even reconstruction) of the author’s intentions, as these are developed in the course of written text production. Apart from this, it is suggested that the kind, function and use of linguistic choices in communication can be clarified through close scrutiny at all levels of MICROSTRUCTURE and MICROSTRUCTURE. It also becomes explicit that an author decides –more or less consciously– to activate linguistic choices that serve his or her aims and objectives in text production. Use of different linguistic choices on the part of the author can change the content of the message and can subsequently modify the communicative effect of discourse.

Η παρούσα διατριβή φιλοδοξεί να αποτελέσει συμβολή στους κλάδους τής Ανάλυσης Ομιλίας, τής Κειμενογλωσσολογίας και τής Γλωσσολογίας Σωμάτων Κειμένων, από τούς οποίους αντλεί μεθοδολογικά εργαλεία. Συγκεκριμένα, διερευνά τις γλωσσικές επιλογές που ενεργοποιούν φυσικοί ομιλητές τής Κοινής Νέας Ελληνικής κατά την παραγωγή γραπτής ομιλίας (κειμένου), προτείνοντας την αποσαφήνιση τριών όρων: α) ως (ΠΡΟΣΦΕΡΟΜΕΝΕΣ) ΕΚΛΟΓΕΣ νοούνται οι διαθέσιμες δυνατότητες έκφρασης που χαρακτηρίζονται από γλωσσική ΠΟΙΚΙΛΙΑ, διακρίνονται για την ΑΞΙΑ τους στο επίπεδο των ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΩΝ και των ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ σχέσεων και παρέχονται από το ίδιο το γλωσσικό ΣΥΣΤΗΜΑ τής Νέας Ελληνικής, λόγω τής εγγενούς ανισομορφίας περιεχομένου και μορφής, β) ως (ΔΥΝΑΜΕΙ) ΔΙΑΛΟΓΕΣ χαρακτηρίζονται οι δυνατές διατυπώσεις που πραγματώνουν αυτό το γλωσσικό ΣΥΣΤΗΜΑ, οι οποίες διακρίνονται για την ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑ τους, εντοπίζονται κυρίως στον ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ άξονα και ωθούν τον φυσικό ομιλητή τής γλώσσας στη διαδικασία να προτιμήσει μία έναντι των άλλων, και γ) ως (ΤΕΛΙΚΕΣ) ΕΠΙΛΟΓΕΣ θεωρούνται τα αποτελέσματα τής προηγούμενης διαδικασίας, τα οποία ενεργοποιούνται στο γραπτό κείμενο, επισημαίνονται κατεξοχήν στον ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ άξονα τής ΟΜΙΛΙΑΣ, διαμορφώνουν το ατομικό ΥΦΟΣ καθενός ομιλητή και ως εκ τούτου χαρακτηρίζονται από μοναδικότητα σε κάθε περίπτωση που χρησιμοποιούνται. Κίνητρο για τη μελέτη αυτού τού θέματος υπήρξε η ανάγκη για διεξοδική και συστηματική περιγραφή, ανάλυση και ερμηνεία τής ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ στη συγγραφή κειμένων μέσω τής ΠΟΙΚΙΛΟΤΗΤΑΣ στη γλώσσα. Καθώς προσφέρονται ποικίλες εναλλακτικές δυνατότητες γλωσσικής έκφρασης, καταδεικνύεται ότι δεν επιτελούν όλες την ίδια λειτουργία, ούτε οδηγούν πάντοτε στο ίδιο επικοινωνιακό αποτέλεσμα. Συνεπώς, η ανισομορφία περιεχομένου και γλωσσικής μορφής εξυπηρετεί σκοπιμότητες τού ομιλητή, ανάλογα και με την οπτική γωνία με την οποία ο ίδιος θεωρεί ή επιθυμεί να παρουσιάσει την πληροφορία. Με αυτόν τον σκοπό, συνδυάστηκε η ποιοτική με την ποσοτική προσέγγιση των δεδομένων. Πηγές για τη συλλογή τού υλικού υπήρξαν: α) δύο σώματα κειμένων –το ένα σε γραπτή και το άλλο σε ηλεκτρονική