Επαγγελματική εξουθένωση και επαγγελματική ικανοποίηση εκπαιδευτικών: μία διαχρονική μελέτη

Abstract

The purpose of this study was to investigate the relationship of burnout and job satisfaction and, in particular, the relationship of cause - effect relationship in education, in two different times of the school year, in October and May. The impact of organizational variables (role ambiguity, role conflict, security in work, autonomy, time management) in the burnout symptoms and satisfaction of teachers in the workplace, was also studied. The survey involved 490 physical education teachers of primary and secondary education from five prefectures (Drama, Kavala, Serres, Kilkis, Kozani). Participants completed a series of questionnaires that assess: job satisfaction, the burnout experienced by teachers and organizational variables. As far as the dimensions of burnout are concerned 'emotional exhaustion' leads to lower job satisfaction in the dimension 'nature of work', but not vice versa. The factor 'nature of work' leads to an increased sense of 'personal accomplishment', not vice versa. The impact of organizational variables on dimensions of burnout and satisfaction was confirmed by the ambiguity of roles and the 'personal accomplishment', the conflict of roles with the dimensions of satisfaction 'nature of work', 'supervisor', 'organization as a whole', autonomy with dimension 'organization as a whole' and 'emotional exhaustion' and job security with 'emotional exhaustion' and 'depersonalization'. The results showed that physical education teachers experiencing low levels of burnout are very satisfied with their profession.

Σκοπός της παρούσας έρευνας ήταν η διερεύνηση της σχέσης της επαγγελματικής εξουθένωσης και ικανοποίησης και ειδικότερα η σχέση αιτίας – αιτιατού στο χώρο της εκπαίδευσης, μέσα σε δυο διαφορετικές χρονικές στιγμές της σχολικής χρονιάς, τον Οκτώβριο και Μάιο. Ακόμη μελετήθηκε η επίδραση των οργανωσιακών μεταβλητών (ασάφειας ρόλου, σύγκρουσης ρόλου, ασφάλειας στην εργασία, αυτονομίας, διαχείρισης χρόνου) στην εμφάνιση συμπτωμάτων εξουθένωσης αλλά και στην ικανοποίηση των εκπαιδευτικών στον εργασιακό τους χώρο. Στην έρευνα συμμετείχαν 490 καθηγητές φυσικής αγωγής πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης από πέντε νομούς της χώρας (Δράμας, Καβάλας, Σερρών, Κιλκίς, Κοζάνης). Οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν μία σειρά από ερωτηματολόγια τα οποία αξιολογούσαν: την επαγγελματική ικανοποίηση, την επαγγελματική εξουθένωση που βιώνουν οι εκπαιδευτικοί και τις οργανωσιακές μεταβλητές. Από τις διαστάσεις της εξουθένωσης η ‘συναισθηματική εξάντληση’ οδηγεί σε μείωση της επαγγελματικής ικανοποίησης ως προς τη διάσταση ‘φύση της εργασίας’, χωρίς να ισχύει το αντίστροφο. Ο παράγοντας ‘φύση της εργασίας’ οδηγεί σε αυξημένο αίσθημα ‘προσωπικής επίτευξης’, χωρίς να ισχύει το αντίστροφο. Η επίδραση των οργανωσιακών μεταβλητών στις διαστάσεις της εξουθένωσης και ικανοποίησης επιβεβαιώθηκε μεταξύ της ασάφειας ρόλων και της ‘προσωπικής επίτευξης’, της σύγκρουσης ρόλων με τις διαστάσεις της ικανοποίησης ‘φύση της εργασίας’, ‘προϊστάμενος’, ‘οργανισμός ως σύνολο’, της αυτονομίας με τη διάσταση ‘οργανισμός ως σύνολο’ και τη ‘συναισθηματική εξάντληση’ και τέλος της ασφάλειας της εργασίας με τη ‘συναισθηματική εξάντληση’ και την αποπροσωποποίηση. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι καθηγητές φυσικής αγωγής βιώνουν χαμηλά επίπεδα εξουθένωσης και είναι ιδιαίτερα ικανοποιημένοι με το επάγγελμα τους.