Ο σχεδιασμός και η παραγωγή ενδυμάτων μέσα από την οπτική της απομεγέθυνσης (degrowth) και τον τρόπο λειτουργίας ενός τοπικού, παραγωγικού οικοσυστήματος

Abstract

This doctoral thesis explores the functioning of the textile and clothing industry through the theoretical and epistemological framework of Degrowth, focusing on the concepts of sustainability, scale, locality, and value chains. The starting point for the research is the observation that the dominant narratives of sustainable Fashion and Green Growth reproduce the logic of growth, failing to address the structural, social, environmental, and spatial inequalities of the global garment industry as they are understood in the context of the Market.Through the values of Degrowth, as defined by political ecology and Radical Geography, the thesis seeks to redefine clothing not as a Fashion product, but as a material, social, and cultural good. Subsequently, the central objective is to explore the possibilities of transforming a geographically concentrated productive ecosystem, through the activation of local value chains, collective practices, and alternative forms of design and production. The empirical field of research is located in the region of Central Macedonia, a historically important region for the Greek textile and clothing manufacturing industry, with a strong dependence on foreign markets and dominant European brands. By mapping the local business and production ecosystem (through semi-structured interviews, opinion polls, and qualitative analysis of narrative data), the mechanisms of business, aesthetic, and spatial dependence that undermine the sustainability of the sector are highlighted. The empirical research is complemented by the co-creative practice of participatory design, which highlights the importance of community, artisans, local knowledge, tools, and the relocalisation of production. The findings demonstrate the existence of two opposing logics within the same industry: on the one hand, the export-oriented, competitive value chain that reproduces crises; and, on the other hand, small-scale alternative ventures that embody values of sufficiency, cooperation, and ecological responsibility. Overall, the thesis argues that Degrowth provides a coherent theoretical and practical framework for understanding and redesigning the clothing industry, proposing transformations that go beyond the technocratic approach to sustainability and focus on the relationships between production, place, community, and environment.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά τη λειτουργία της βιομηχανίας Κλωστοϋφαντουργίας και Ένδυσης μέσα από το θεωρητικό και επιστημολογικό πλαίσιο της Απομεγέθυνσης (Degrowth), εστιάζοντας στις έννοιες της βιωσιμότητας, της κλίμακας, της τοπικότητας και των παραγωγικών αλυσίδων αξίας. Αφετηρία της έρευνας αποτελεί η παρατήρηση ότι οι κυρίαρχες αφηγήσεις της βιώσιμης Μόδας και της Πράσινης Ανάπτυξης, αναπαράγουν τη λογική της μεγέθυνσης, αδυνατώντας να αντιμετωπίσουν τις δομικές, κοινωνικές, περιβαλλοντικές και χωρικές ανισότητες της παγκόσμιας βιομηχανίας ενδυμάτων, καθώς νοηματοδοτούνται στο πλαίσιο της Αγοράς. Η διατριβή, μέσα από τις αξίες της Απομεγέθυνσης, όπως καθορίζονται από την Πολιτική Οικολογία και τη Ριζοσπαστική Γεωγραφία, επιδιώκει να επανανοηματοδοτήσει το ένδυμα όχι ως προϊόν Μόδας, αλλά ως υλικό, κοινωνικό και πολιτισμικό αγαθό. Ακολούθως, κεντρικό στόχο αποτελεί η διερεύνηση των δυνατοτήτων μετασχηματισμού ενός γεωγραφικά συγκεντρωμένου παραγωγικού οικοσυστήματος, μέσα από την ενεργοποίηση τοπικών αλυσίδων αξίας, συλλογικών πρακτικών και εναλλακτικών μορφών σχεδιασμού και παραγωγής. Το εμπειρικό πεδίο της έρευνας εντοπίζεται στην περιοχή της Κεντρικής Μακεδονίας, μια ιστορικά σημαντική περιφέρεια για την Ελληνική κλωστοϋφαντουργία και μεταποίηση ενδυμάτων, με έντονη εξάρτηση από εξωγενείς αγορές και κυρίαρχα ευρωπαϊκά επωνύμια. Μέσα από τη χαρτογράφηση του τοπικού επιχειρηματικού και παραγωγικού οικοσυστήματος, (μέσω ημι-δομημένων συνεντεύξεων, δημοσκοπικής έρευνας και ποιοτικής ανάλυσης αφηγηματικών δεδομένων), αναδεικνύονται οι μηχανισμοί επιχειρηματικής, αισθητικής και χωρικής εξάρτησης που υπονομεύουν τη βιωσιμότητα του κλάδου. Η εμπειρική έρευνα συμπληρώνεται από τη συν-δημιουργική πρακτική συμμετοχικού σχεδιασμού, η οποία αναδεικνύει τη σημασία της κοινότητας, των τεχνιτών, της τοπικής γνώσης, των εργαλείων και της επανατοπικοποίησης της παραγωγής. Τα ευρήματα αναδεικνύουν την ύπαρξη δύο αντιθετικών λογικών εντός της ίδιας βιομηχανίας: αφενός, της εξαγωγικά προσανατολισμένης, ανταγωνιστικής αλυσίδας αξίας που αναπαράγει κρίσεις και αφετέρου, εναλλακτικών εγχειρημάτων μικρής κλίμακας που ενσωματώνουν αξίες επάρκειας, συνεργασίας και οικολογικής ευθύνης. Συνολικά, η διατριβή υποστηρίζει ότι η Απομεγέθυνση (Degrowth) συνιστά ένα συνεκτικό θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση και τον επανασχεδιασμό της βιομηχανίας του ενδύματος, προτείνοντας μετασχηματισμούς που υπερβαίνουν την τεχνοκρατική προσέγγιση της βιωσιμότητας και εστιάζουν στις σχέσεις παραγωγής, τόπου, κοινότητας και περιβάλλοντος.

La présente thèse de doctorat explore le fonctionnement de l'industrie textile et de l'habillement à travers le cadre théorique et épistémologique de la décroissance , en mettant l'accent sur les notions de durabilité, d'échelle, de localité et de chaînes de valeur productives. Le point de départ de cette recherche est le constat que les discours dominants sur la mode durable et le développement vert reproduisent la logique de la croissance, incapables de s’attaquer aux inégalités structurelles, sociales, environnementales et spatiales de l’industrie mondiale de l’habillement, car elles s’inscrivent dans le cadre du marché. La thèse, à travers les valeurs de la « dé-croissance », telles que définies par l’écologie politique et la géographie radicale, vise à redéfinir le vêtement non pas comme un produit de mode, mais comme un bien matériel, social et culturel. Par conséquent, l'objectif central est d'explorer les possibilités de transformation d'un écosystème productif géographiquement concentré, à travers l'activation de chaînes de valeur locales, de pratiques collectives et de formes alternatives de conception et de production. Le champ empirique de la recherche se situe dans la région de Macédoine Centrale, une région historiquement importante pour l'industrie textile et la fabrication de vêtements en Grèce, fortement dépendante des marchés extérieurs et des grandes marques européennes. Grâce à la cartographie de l'écosystème entrepreneurial et productif local (au moyen d'entretiens semi-structurés, de sondages et d'une analyse qualitative des données narratives), nous mettons en évidence les mécanismes de dépendance entrepreneuriale, esthétique et spatiale qui compromettent la viabilité du secteur. La recherche empirique est complétée par la pratique co-créative de la conception participative, qui met en évidence l'importance de la communauté, des artisans, des sciences locales, des outils et de la relocalisation de la production. Les résultats mettent en évidence l'existence de deux logiques antagonistes au sein d'une même industrie : d'une part, la chaîne de valeur compétitive et orientée vers l'exportation qui reproduit les crises et, d'autre part, des projets alternatifs à petite échelle qui intègrent des valeurs de sobriété, de coopération et de responsabilité écologique. Dans l'ensemble, la thèse soutient que la décroissance (Degrowth) constitue un cadre théorique cohérent pour comprendre et repenser l'industrie de la mode, en proposant des transformations qui vont au-delà de l'approche technocratique de la durabilité et se concentrent sur les relations entre production, lieu, communauté et environnement.