Συγκριτική αξιολόγηση τεχνικών ποσοτικής εκτίμησης δευτεροπαθών εντοπίσεων στο ήπαρ με μαγνητική τομογραφία σε ασθενείς με συμπαγείς όγκους

Abstract

Purpose Evaluation of response to treatment of liver metastatic lesions is of great impor-tance so much in clinical practice, as well as in research protocols aiming in effectiveness of novel therapeutic treatments. This evaluation is based on the measurements of the dimensions of metastatic lesions in the hepatic parenchyma on imaging examinations. Recently the guidelines of WHO, were replaced by new criteria on the estimation of tu-mor load (Response Evaluation Criteria in Solid Tumors - RECIST). Beyond the above mentioned methods that have the advantage of simplicity, newer more precise methods of lesion’s measurement as volumetry have been arisen. The main aim of this study was to compare measurements of liver lesions using RECIST criteria (unidimensional) with precise volumetric measurements. Materials and Methods Forty four (44) patients (21 males and 23 females) with first diagnosed metas-tatic lesions were included in this prospective study. All patients underwent three suc-cessive MRI examinations (treatment initiation, during chemotherapy, and immediately post-treatment) after administration of two contrast media (gadolinium and SPIO) for the characterization of the lesions. Images obtained after SPIO administration were se-lected for measurements to evaluate the disease response to treatment. Measurements based on the RECIST guidelines and volumetric measurements were performed on the target liver lesions. An overall of 121 exams were performed and 170 lesions characte-rized as target lesions and were measured on serial examinations. Results The two methods were in agreement in the ninety two (92) of the one hundred and ten (110) comparisons. From the cases of disagreement the volumetric method clas-sified in the overwhelming majority (15 from 18) the patients in more unfavourable category than RECIST. The factor of agreement Cohen Kappa of all comparisons was 0,74 (p< 0,001), demonstrating good but not excellent agreement between the two methods. Similar results in the comparison of two methods were also found for the agreement between two methods in each lesion independently. Response to treatment of each lesion present mediocre agreement with the total response of liver tumor burden in each patient. Finally the real volume of each lesion differs from the corresponding vo-lume of sphere of corresponding diameter Conclusions The agreement of two methods concerning the treatment response of patients is “good” but not “excellent” either at level of total response or of each lesion separate-ly. In 16,3% of the cases the application of RECIST criteria results in overestimation of disease response. A number of individual lesions does not agree (%) with the overall response of the patient in whom the lesion is located. Finally, it appears that the real volume of lesions does not follow constantly the widely accepted model of a sphere. The results questioning the accuracy of RECIST criteria and suggest the usage of volumetric techniques for the evaluation of response to treatment of oncologic patients.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΣΚΟΠΟΣ Η εκτίμηση της ανταπόκρισης των ηπατικών δευτεροπαθών εντοπίσεων στην χημειοθεραπεία έχει ιδιαίτερη σημασία τόσο στην καθημερινή κλινική πράξη όσο και σε ερευνητικά πρωτόκολλα αξιολόγησης θεραπευτικών σχημάτων. Η εκτίμηση αυτή επιτυγχάνεται κατά κύριο λόγο με την μέτρηση των διαστάσεων των δευτεροπαθών νεοπλασματικών βλαβών στο ηπατικό παρέγχυμα σε απεικονιστικές εξετάσεις. Πρό-σφατα οι οδηγίες της WHO που ίσχυαν μέχρι πρότινος αντικαταστάθηκαν με νέα κριτή-ρια για την εκτίμηση του φορτίου νόσου (Response Evaluation Criteria In Solid Tumors - RECIST). Πέραν των παραπάνω μεθόδων που βασίζονται κυρίως στην ευκολία εφαρμο-γής, υπάρχουν πλέον περισσότερο ακριβείς μέθοδοι μέτρησης των βλαβών όπως η ογκομετρία. Σκοπός της μελέτης αυτής ήταν να συγκρίνει την ακρίβεια της μέτρησης των ηπατικών δευτεροπαθών εντοπίσεων μέσω των κριτηρίων RECIST (μέτρηση μίας διάστασης) με την περισσότερο ακριβή μέθοδο της μέτρησης του όγκου των αλλοιώ-σεων ΥΛΙΚΟ - ΜΕΘΟΔΟΙ Στη μελέτη συμμετείχαν σαράντα τέσσερις (44) ασθενείς (21 άνδρες και 23 γυ-ναίκες) με πρωτοδιαγνωσμένες με άλλη απεικονιστική μέθοδο δευτεροπαθείς εντοπί-σεις στο ηπατικό παρέγχυμα. Οι ασθενείς κατά τη διάρκεια της χημειοθεραπείας υπο-βλήθηκαν σε τρείς διαδοχικές εξετάσεις ΜΤ μετά από χορήγηση δύο σκιαγραφικών (γαδολινίου και SPIO) για τον χαρακτηρισμό των αλλοιώσεων και οι εικόνες μετά από τη χορήγηση των SPIO επιλέχτηκαν για πραγματοποίηση μετρήσεων για τον προσδιορι-σμό της πορείας της νόσου. Οι μετρήσεις βασίστηκαν στις οδηγίες RECIST καθώς και σε μετρήσεις του όγκου των αλλοιώσεων. Πραγματοποιήθηκαν συνολικά 121 εξετάσεις και χαρακτηρίστηκαν αλλοιώσεις-στόχος και μελετήθηκαν 170 βλάβες ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Από τις εκατόν δέκα (110) συγκριτικές αξιολογήσεις, οι δύο μέθοδοι συμφώ-νησαν στις ενενήντα δύο (92). Από τις περιπτώσεις διαφωνίας η ογκομετρική μέθοδος κατέταξε στη συντριπτική πλειοψηφία (15 από 18) τους ασθενείς σε δυσμενέστερη κατηγορία από την μέθοδο RECIST. Ο συντελεστής συμφωνίας Cohen Kappa στο σύνολο των συγκρίσεων ήταν 0,74(p<0,001), δείχνοντας καλή αλλά όχι άριστη συμφωνία μετα-ξύ των δύο μεθόδων. Παρόμοια αποτελέσματα στη σύγκριση των δύο μεθόδων βρέθη-καν και στη σύγκριση της κάθε αλλοίωσης ξεχωριστά στις διαδοχικές εξετάσεις. Η α-νταπόκριση κάθε αλλοίωσης συμφώνησε μόνο μέτρια με την συνολική ανταπόκριση του ασθενούς. Συγκεκριμένα η συμφωνία με την μέθοδο RECIST ήταν 0,59 (p<0,001) ενώ αντίστοιχα με την ογκομετρία 0,55 (p<0,001). Τέλος το τεστ Wilcoxon έδειξε ότι ο πραγματικός όγκος κάθε αλλοίωσης διαφέρει στατιστικά σημαντικά από τον αντίστοιχο όγκο μίας σφαίρας αντίστοιχης διαμέτρου (z=-5,03 (p<0,001)) ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η συμφωνία των δύο μεθόδων όσο αφορά στην ανταπόκριση των ασθενών στη θεραπεία είναι «καλή» αλλά όχι «άριστη» τόσο σε επίπεδο συνολικής ανταπόκρι-σης όσο και στην ανταπόκριση κάθε αλλοίωσης ξεχωριστά. Στην πλειονότητα των περι-πτώσεων διαφωνίας η μέθοδος RECIST υπερεκτιμά τον βαθμό ανταπόκρισης. Η αντα-πόκριση κάθε αλλοίωσης όμως συμφωνεί μόνο μέτρια με την ανταπόκριση του ασθενή στον οποίο εντοπίζεται. Τέλος φαίνεται ότι ο πραγματικός όγκος των αλλοιώσεων δεν ακολουθεί πιστά το μοντέλο της σφαίρας, το οποίο αποδέχονται οι περισσότερες μελέ-τες. Η μελέτη δίνει έναυσμα για την επαναξιολόγηση των κριτηρίων RECIST και την θεώρηση πιθανής ενσωμάτωσης ογκομετρικών μεθόδων μέτρησης στην αξιολόγηση της ανταπόκρισης ογκολογικών ασθενών στη χημειοθεραπεία.