Αξιολογικά ουδέτερες πράξεις συμμετοχής

Abstract

[…] Κύριο αντικείμενο έρευνας της παρούσας μελέτης αποτελεί, όπως προκύπτει από τον τίτλο της, η υποστήριξη αλλότριας εγκληματικής ενέργειας υπό την μορφή της συνέργειας. Σε μια εγγύτερη θεώρηση διαπιστώνει κανείς ότι η προβληματική των αξιολογικά ουδέτερων πράξεων συμμετοχής στην πραγματικότητα δεν αφορά μόνο την συνέργεια στο έγκλημα. Στην ίδια θεματολογία εντάσσονται επίσης ορισμένες πράξεις οι οποίες τελούνται υπό την μορφή αυτουργίας. Το πιο χαρακτηριστικό, με σημαντικές πρακτικές διαστάσεις, παράδειγμα αυτουργικής παραβίασης ποινικών διατάξεων κατά την εξάσκηση επαγγέλματος, αποτελούν οι κατηγορίες σε βάρος δικηγόρων για νομιμοποίηση εσόδων με την αποδοχή αμοιβών για νομικές υπηρεσίες που παρείχαν σε πελάτες, οι οποίοι απέκτησαν έσοδα από εγκληματικές δραστηριότητες²⁴. Στις περιπτώσεις αυτές τελείται μια αυτοτελής πράξη σε σχέση με το αδίκημα από το οποίο προήλθαν τα παράνομα έσοδα ή η επιλήψιμη περιουσία. Παρατηρείται ότι η αυτουργική συμπεριφορά αυτή εμφανίζει τα ίδια χαρακτηριστικά όπως και οι περιπτώσεις συμμετοχής στο έγκλημα με «αξιολογικά ουδέτερες πράξεις συμμετοχής» ενώ διακρίνεται μόνο από μια αναστροφή στην ακολουθία των ενεργειών. Ο νομοθέτης αποδοκιμάζει την συγκεκριμένη αυτή υποστήριξη εγκληματικής συμπεριφοράς κατά τρόπο νομοτεχνικά παρόμοιο με την αποδοχή προϊόντων εγκλήματος και την υπόθαλψη εγκληματία²⁵, συμπεριφορές οι οποίες στο παρελθόν έγιναν αντιληπτές ως auxilium post delictum²⁶ και αποτελούν σήμερα τυποποιημένες αυτοτελώς ως αυτουργική εγκληματική μορφή συμπεριφορές υποστήριξης (vertatbestandlichte Teilnahme)²⁷. Η παρούσα μελέτη, μολονότι αποτελεί μια νέα προσπάθεια μονογραφικής ενασχόλησης με το θέμα η οποία προστίθεται σε μια σειρά μελετών άλλων συγγραφέων, δεν θα παρουσιάσει μια καινούργια, ανατρεπτική των βασικών δογματικών αρχών πρόταση λύσης για την - από ό,τι φαίνεται εκ πρώτης όψεως με ασυμβίβαστες θέσεις-πολυσυζητημένη προβληματική. Πολύ περισσότερο αναζητά μέσα στην πληθώρα των άλλοτε περισσότερο, άλλοτε λιγότερο ορθών θέσεων και επιχειρημάτων εκείνο το νήμα το οποίο οδηγεί σε μια δογματικά συμβατή με τις σύγχρονες αντιλήψεις και πρακτικά εφαρμόσιμη απάντηση στο φαινόμενο των αξιολογικά «ουδέτερων» πράξεων συμμετοχής. Για τον σκοπό αυτό πρέπει να γίνει κατ’ αρχήν μια λεπτομερής ανάλυση των κύριων προτάσεων οι οποίες έχουν αναπτυχθεί μέχρι σήμερα. Εν πολλοίς πρόκειται περί συνθέσεων από μερικότερες θέσεις συνολικών θεωριών. Μολονότι παρατηρείται να αμφισβητείται η ορθότητά των επιμέρους θέσεων, συχνά οι απόψεις άλλων συγγραφέων βασίζονται σε αυτές. Κατά την ανάλυση αυτήν θα πρέπει να εξετάζονται επομένως όλα εκείνα τα επιχειρήματα, τα οποία επικαλούνται οι υποστηρικτές τους για τον περιορισμό του αξιοποίνου της εν λόγω μορφής συμμετοχής στο έγκλημα. Κατατείνει μεταξύ άλλων στην απάντηση του βασικού ερωτήματος αν υπάρχει μια κατηγορία πράξεων συμμετοχής ενδεχομένως και ενεργειών γενικότερα, για τις οποίες ισχύει ότι λόγω της ιδιαίτερης φύσεώς τους είναι αξιολογικά ουδέτερες. Είναι φανερό ότι το ερώτημα είναι μείζονος σημασίας, διότι από την απάντηση εξαρτάται η θεώρηση του ποινικώς υπεύθυνου ή μη επαγγελματικών ομάδων, οι οποίες σε μόνιμη βάση έρχονται, λόγω του αντικειμένου της απασχόλησης και του πεδίου δραστηριότητάς τους, σε επαφή με εγκληματικές ενέργειες άλλων. Θα ανακύψει το ερώτημα κατά πόσο μπορεί και πρέπει να υπάρχουν συγκεκριμένοι κανόνες αντί αρχών αξιολόγησης των κρίσιμων μορφών συμπεριφοράς διότι εκτιμάται ότι η λύση του προβλήματος συσχετίζεται με τον τρόπο περιγραφής τους²⁸. Η μελέτη αποτελείται από τρία κύρια μέρη, στα οποία δίδεται μια εικόνα του ύψους της συζήτησης και της εξέλιξης της νομολογίας των δικαστηρίων, εξετάζονται θέσεις και επιχειρήματα καταλήγοντας σε μια προσέγγιση του θέματος περιεσταλμένη στα θεμελιώδη κριτήρια για την ποινική ευθύνη. […]