Λαογραφικές συλλογές και μουσεία στην Αρκαδία: αξιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και βιωσιμότητα των τοπικών κοινοτήτων

Abstract

The present thesis focuses on the study, documentation, and interpretative approach of the folklore museums and collections of the Regional Unit of Arcadia, highlighting their role in the preservation, management, and promotion of cultural heritage, as well as their significance for the sustainability and development of local communities. The research explores the relationship between folklore museums and local societies, examining the factors that led to their establishment, the actors involved in their creation and operation, as well as the practices employed for the management, organization, and presentation of their collections. Furthermore, it investigates the contribution of museums to the preservation of collective memory and the formation of local cultural identity, as well as the ways in which they strengthen social cohesion, the sense of belonging, and the connection of local inhabitants with their place and cultural heritage. The role of cultural associations as key actors in the formation, management, and promotion of local cultural heritage is also examined, along with their involvement in the creation and operation of folklore museums. In addition, the dissertation explores the potential of folklore museums as agents of cultural development and the enhancement of cultural tourism, in relation to broader issues concerning the sustainability of local communities. Finally, the study documents the traditional occupations, professions, techniques, and local know-how of Arcadia, as reflected through museum collections. Within the framework of the research, a total of forty (40) folklore museums and collections in Arcadia were identified and documented. Of these, twenty-two (22) are presented and analyzed extensively, while eighteen (18) additional museums and collections are presented in a concise manner, in order to provide as comprehensive an overview as possible of the folklore museum landscape of the Regional Unit of Arcadia.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή έχει ως αντικείμενο τη μελέτη, την καταγραφή και την ερμηνευτική προσέγγιση των λαογραφικών μουσείων και συλλογών της Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας, εστιάζοντας στον ρόλο τους στη διαφύλαξη, τη διαχείριση και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και στη σημασία τους για τη βιωσιμότητα και την ανάπτυξη των τοπικών κοινοτήτων. Η έρευνα επικεντρώνεται στη διερεύνηση της σχέσης των λαογραφικών μουσείων με τις τοπικές κοινωνίες, εξετάζοντας τους παράγοντες που οδήγησαν στην ίδρυσή τους, τους φορείς που συνέβαλαν στη δημιουργία και λειτουργία τους, καθώς και τις πρακτικές διαχείρισης, οργάνωσης και παρουσίασης των συλλογών τους. Παράλληλα, διερευνάται η συμβολή των μουσείων στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης και στη διαμόρφωση της τοπικής πολιτισμικής ταυτότητας, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο ενισχύουν την κοινωνική συνοχή, την αίσθηση του ανήκειν και τη σύνδεση των κατοίκων με τον τόπο και την πολιτιστική τους κληρονομιά. Εξετάζεται επίσης ο ρόλος των πολιτιστικών συλλόγων ως βασικών φορέων συγκρότησης, διαχείρισης και ανάδειξης της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς και η συμμετοχή τους στη δημιουργία και λειτουργία των λαογραφικών μουσείων. Επιπλέον, διερευνάται η δυνατότητα αξιοποίησης των λαογραφικών μουσείων ως φορέων πολιτιστικής ανάπτυξης και ενίσχυσης του πολιτιστικού τουρισμού, σε συνάρτηση με ζητήματα που αφορούν τη βιωσιμότητα των τοπικών κοινοτήτων. Τέλος, η διατριβή καταγράφει τις παραδοσιακές ασχολίες, τα επαγγέλματα, τις τεχνικές και την τοπική τεχνογνωσία της Αρκαδίας, όπως αυτά αποτυπώνονται μέσα από τις μουσειακές συλλογές. Στο πλαίσιο της έρευνας εντοπίστηκαν και καταγράφηκαν συνολικά σαράντα (40) λαογραφικά μουσεία και συλλογές της Αρκαδίας. Από αυτά, είκοσι δύο (22) παρουσιάζονται και αναλύονται εκτενώς, ενώ δεκαοκτώ (18) ακόμη μουσεία και συλλογές παρουσιάζονται συνοπτικά, ώστε να διαμορφωθεί μια όσο το δυνατόν πληρέστερη εικόνα του λαογραφικού μουσειακού τοπίου της Περιφερειακής Ενότητας Αρκαδίας.