Παιγνιοποιημένα εικονικά περιβάλλοντα για τη μείωση του εργασιακού στρες

Abstract

Work-related stress is a critical issue, with significant implications for individual well-being, work performance, and public health. As highlighted by the World Health Organization and documented in the literature, the negative consequences of occupational stress have fueled increasing interest in the development of innovative interventions. In this context, immersive technologies—and particularly Virtual Reality (VR)—are emerging as promising tools for mental health support, offering the ability to simulate engaging and interactive environments. This dissertation follows a comprehensive research pathway that includes: (a) a systematic literature review, (b) exploration of user requirements and expectations, (c) design and implementation of data collection procedures, (d) development and training of stress detection models based on open datasets, and (e) integration of these components into a unified VR system. The developed system incorporates evidence-based techniques such as guided breathing and exposure to natural environments, while leveraging portable technologies (Meta Quest 2, Fitbit) to enable real-time physiological monitoring and adaptive feedback. The system was evaluated in work-related settings using a within-subject crossover experimental design. Heart rate data and self-reported stress levels were collected before and after interventions, while usability and user experience were examined through standardized questionnaires. The results indicate a reduction in short-term stress and positive evaluations in dimensions such as stimulation and attractiveness, suggesting that the combination of VR with real-time physiological feedback represents a promising, effective, and engaging approach for relieving workplace stress.

Το εργασιακό στρες αποτελεί κρίσιμο ζήτημα, με σημαντικές επιπτώσεις στην ατομική ευημερία, την εργασιακή απόδοση και τη δημόσια υγεία. Όπως καταγράφεται στη βιβλιογραφία και έχει αναγνωριστεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι αρνητικές συνέπειες του εργασιακού στρες έχουν εντείνει το ενδιαφέρον για την ανάπτυξη καινοτόμων παρεμβάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, οι τεχνολογίες εμβύθισης και ιδιαίτερα η Εικονική Πραγματικότητα (Virtual Reality – VR) αναδύονται ως υποσχόμενα εργαλεία υποστήριξης της ψυχικής υγείας, προσφέροντας τη δυνατότητα προσομοίωσης ελκυστικών και διαδραστικών περιβαλλόντων. Η παρούσα διατριβή ακολουθεί μια ολοκληρωμένη ερευνητική πορεία που περιλαμβάνει: (α) συστηματική ανασκόπηση της υπάρχουσας βιβλιογραφίας, (β) διερεύνηση απαιτήσεων και προσδοκιών των χρηστών, (γ) σχεδιασμό και εφαρμογή διαδικασιών συλλογής δεδομένων, (δ) ανάπτυξη και εκπαίδευση μοντέλων ανίχνευσης στρες βασισμένων σε ανοιχτά δεδομένα, και (ε) σύνθεση των επιμέρους αποτελεσμάτων σε ένα ενιαίο σύστημα VR. Το σύστημα που αναπτύχθηκε ενσωματώνει τεκμηριωμένες τεχνικές, όπως η καθοδηγούμενη αναπνοή και η έκθεση σε φυσικά τοπία, ενώ αξιοποιεί φορητές τεχνολογίες (Meta Quest 2, Fitbit) για την καταγραφή σημάτων σε πραγματικό χρόνο και την παροχή προσαρμοστικής ανατροφοδότησης. Η αξιολόγηση του συστήματος πραγματοποιήθηκε σε εργασιακά περιβάλλοντα με πειραματικό σχεδιασμό εντός-συμμετεχόντων (within-subject crossover). Συλλέχθηκαν δεδομένα καρδιακού ρυθμού και αυτοαναφερόμενα επίπεδα στρες πριν και μετά τις παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα εξετάστηκαν η χρηστικότητα και η εμπειρία χρήστη μέσω τυποποιημένων ερωτηματολογίων. Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν μείωση του στρες και θετικές αξιολογήσεις σε διαστάσεις όπως η διέγερση και η ελκυστικότητα, υποδηλώνοντας ότι ο συνδυασμός VR με φυσιολογική ανατροφοδότηση σε πραγματικό χρόνο συνιστά μια πολλά υποσχόμενη, αποτελεσματική και ελκυστική προσέγγιση για τη μείωση του εργασιακού στρες.