Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και σύγχρονη κοινωνική διαστρωμάτωση: 2000-2020

Abstract

Amidst the intricate tapestry of contemporary society, encompassing thoughts, actions, and material conditions, alongside its various social groups, the examination of social strata and employment stands as a pivotal endeavor for comprehending social life, practices, and ideologies. This study endeavors to document the dynamics of social stratification and employment in Greece from 2000 to 2020 within the context of European integration's institutional framework. Central to our inquiry is the exploration of Greece's social stratification composition and its evolutionary trajectory during the specified period. Our theoretical framework draws from the Varieties of Capitalism (VoC) theory (Hall, 2014 & 2017), positing that distinct economic and welfare models in Europe align with different VoC criteria and thus pursue diverse development paths to foster economic growth. Yet, the impact of these models on domestic social structures and their influence on national class relations remain insufficiently explored. This research investigates the EU's influence on Greece. We analyze its impact on class formations, specifically labor dynamics shaped by employment policies and commitments derived from Memorandum of Understanding (MoU). Our objective is not to validate the theoretical model but to discern the trends of the results it exhibits. The dawn of the 21st century in Greece has dawned amidst less-than-ideal circumstances, diverging from earlier prognostications of prosperity. Amidst contemporary production possibilities and the requisite cognitive-technological advancements in labor reproduction, Greek workers and employees find themselves enmeshed in a grim Danse Macabre (Dance of Death) rather than the Ode to Joy envisioned by European Union institutions. The once sought-after luster of two-third societies has begun to wane, presenting a spectacle few would wish to witness.

Μέσα στο πολύπλευρο και πολύχρωμο δίκτυο της σύγχρονης κοινωνίας, στα επίπεδα των σκέψεων, των πράξεων και των υλικών όρων που τη συγκροτούν, καθώς και των ομάδων αυτής, η ανάλυση γύρω από το ζήτημα των κοινωνικών στρωμάτων και της απασχόλησης αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την κατανόηση του κοινωνικού γίγνεσθαι, της πρακτικής, των ιδεών. Με την παρούσα μελέτη επιθυμούμε σε πρώτο επίπεδο να καταγράψουμε την (ανα)σύνθεση της κοινωνικής διαστρωμάτωσης και της απασχόλησης στην Ελλάδα μεταξύ 2000 - 2020, υπό το φως των θεσμικών βημάτων προς την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Το κύριο ερευνητικό ερώτημα που διαπερνά την ανάλυση του παρόντος πονήματος είναι, πρώτον, ποια είναι η σύνθεση των κοινωνικών στρωμάτων στην Ελλάδα, και κατ’ επέκταση αυτού, ποια είναι η δυναμική της εξέλιξη στην προαναφερθείσα περίοδο. Η ιδέα πάνω στην οποία εδράζεται η υπόθεσή μας για την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση είναι ότι ιδιαίτερα οικονομικά μοντέλα και μοντέλα πρόνοιας στην Ευρώπη δύναται να καταταγούν σύμφωνα με τα κριτήρια της θεωρίας των Varieties of Capitalism (VoC) (Hall, 2014 & 2017). Οι χώρες με διαφορετικές μορφές καπιταλισμού (VoC) τείνουν να λειτουργούν διαφορετικά αναπτυξιακά μοντέλα για να επιτύχουν καλύτερη οικονομική ανάπτυξη σε ένα ορισμένο πλαίσιο. Στο τρίτο ρεύμα της ανωτέρω θεωρίας απαντήθηκε το ερώτημα σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο η Ευρώπη αλληλοεπιδρά με τα διάφορα μοντέλα ανάπτυξης. Παρ' όλα αυτά, το ερώτημα που δεν έχει ακόμη απαντηθεί είναι ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτών των παρεμβάσεων στον εγχώριο κοινωνικό χώρο και πώς διαμόρφωσαν τις ταξικές σχέσεις σε εθνικό έδαφος. Η έρευνά εξετάζει τον αντίκτυπο που έχει η ΕΕ σε διάφορα μοντέλα πολιτικής οικονομίας, και συγκεκριμένα στο Μεσογειακό (Ελλάδα), την επιρροή της στη διαμόρφωση ταξικών σχηματισμών και ιδιαίτερα στην εργασία μέσω των πολιτικών απασχόλησης και των μνημονιακών δεσμεύσεων. Σκοπός μας δεν είναι να αποδείξουμε την ορθότητα του συγκεκριμένου θεωρητικού υποδείγματος, αλλά την τάση των αποτελεσμάτων που παρουσιάζει. Η αυγή του 21ου αιώνα στην Ελλάδα έφτασε με τις όχι και πιο ευοίωνες συνθήκες, στον αντίποδα προβλέψεων για τις χρυσές εποχές που θα ερχόντουσαν. Αναλογικά με τα σύγχρονα δεδομένα των παραγωγικών δυνατοτήτων και του αναγκαίου γνωσιο-τεχνολογικού επιπέδου παραγωγής και αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, εκατομμύρια εργαζόμενοι του Ελληνικού κεφαλαίου μελωδούν σε σύνθεση Danse Macabre (ο Χορός του Θανάτου) παρά σε Ωδή της Χαράς όπως θα επιθυμούσαν οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι κοινωνίες δύο τρίτων έχουν πλέον αρχίσει να χάνουν τη λάμψη που κάποτε προσπάθησαν να αποκτήσουν, μοιάζοντας με ένα θέαμα που κανείς δεν θα ήθελε να δει όσο τις ανακαλύπτει.