Τα αρχαιολογικά μουσεία της Αθήνας και η επικοινωνία τους με το κοινό

Abstract

Μuseum studies recently begun to examine critically their communication with the public. However, while in Greece there are many museums, mainly archaeological, few are the essays that examine in detail their interrelationship with the public, as well as public’s perceptions of museums. The aim of the present study is to explore the polyvalent relationship of archaeological museums with the public, particularly with the group of people who do not visit them. Emphasis is given to the archaeological museums of Athens. The systematic mapping of the different categories of visitors and non visitors is realized through literature review, the examination of the legislation framework and a quantitative research in a sample of 437 people. Prejudices, needs, motivations, of both groups of visitors and non visitors are studied through a theoretical and a research framework, while the essay explores the cultural and structural constraints that transform archaeological museums into non-attractive places for a large group of people.

Οι μουσειακές σπουδές πρόσφατα άρχισαν να πραγματεύονται κριτικά την επικοινωνιακή σχέση τους με τους επισκέπτες. Επιπλέον η αρχαιολογία, έστρεψε το ενδιαφέρον στις προσλήψεις της από το ευρύ κοινό. Ωστόσο, ενώ στην Ελλάδα υπάρχει πλήθος Μουσείων, κυρίως αρχαιολογικών, σπάνια είναι τα μελετήματα που εξετάζουν λεπτομερώς την αλληλεπίδραση του κοινού με αυτά, καθώς και τις ευρύτερες οικειοποιήσεις της εικόνας τόσο των Μουσείων όσο και της αρχαιολογίας. Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί προσπάθεια διερεύνησης της πολυσθενούς σχέσης των αρχαιολογικών Μουσείων, και ειδικότερα των αρχαιολογικών Μουσείων της Αθήνας, με το κοινό τους. Τα σύγχρονα αρχαιολογικά Μουσεία καλούνται, στο πλαίσιο του κοινωνικού τους χαρακτήρα, να καθορίσουν έμπρακτα τον ρόλο τους και να επιλέξουν εάν στοχεύουν να ανταποκριθούν στις κοινωνικές επιταγές που αυτός υπαγορεύει. Η συστηματική χαρτογράφηση των διαφορετικών κατηγοριών επισκεπτών ή μη επισκεπτών πραγματοποιείται μέσω βιβλιογραφικής επισκόπησης, κριτικής προσέγγισης των πηγών, εξέτασης του θεσμικού πλαισίου των ελληνικών αρχαιολογικών μουσείων, καθώς και μέσω ποσοτικής έρευνας κοινού σε δείγμα 437 ατόμων του πληθυσμού της Αττικής. Συνεξετάζεται επίσης η αρχαιολογία ως επιστήμη που κατεξοχήν μελετά και ερμηνεύει τον πολιτισμό του παρελθόντος και διασυνδέεται άμεσα με το Μουσείο. Μέσα από ένα θεωρητικό αλλά και ερευνητικό πλαίσιο μελετώνται οι προκαταλήψεις, οι ανάγκες, τα κίνητρα, τόσο των ομάδων που επισκέπτονται τα αρχαιολογικά Μουσεία όσο και αυτών που δεν τα επισκέπτονται. Αποτυπώνεται επίσης η αντίληψη που έχουν οι ομάδες αυτές για το πεδίο της αρχαιολογίας και διερευνώνται οι πολιτιστικοί και φυσικοί ανασταλτικοί παράγοντες που μετατρέπουν τα αρχαιολογικά Μουσεία σε μη ελκυστικά μέρη για μια ευρεία ομάδα ανθρώπων. Τα ευρήματα της έρευνας υπαγορεύουν αλλά και ανιχνεύουν τρόπους για την άρση του αποκλεισμού των ατόμων που νιώθουν περιθωριοποιημένα και αποδυναμωμένα από τον χώρο του καθώς και την ύπαρξη καλής και αμφίδρομης επικοινωνίας του Μουσείου με κοινωνικές ομάδες που αυτό παραδοσιακά δεν προσελκύει.