Η διαχρονική εξέλιξη του πολιτισμικού τοπίου της Κέρκυρας και η σχέση της με την ιστορία της νήσου

Abstract

The originality of the cultural landscape of Corfu Island is the cornerstone of its development as a popular touristic destination worldwide. The main purpose of this study was the understanding, analyzing and interpretating of the cultural landscape of the island and its historical evolvement, starting from Venice’s dominance. Statistical data and inventory regarding the population, the number of villages, livestock and agricultural land, pastures and forests were investigated in relation with place and time. The evolvement of the cultural landscape of Corfu was searched through the usage of Venetian cadastral maps of the 18th century that picture four representative landscapes in northeastern Corfu. The use of GIS applications implemented to the integration of historical and modern maps and analyzed the relationship of physiographic factors such as altitude, geology, slope and aspect with land use/cover change from 18th to 20th century. For the interpretation of the impact of these factors in the landscape it is necessary to attain their linkage with and their placement in a general historical and socioeconomic frame. The dominance of Venice had a significant impact on the landscape by the reinforcement of the olive plantation. Venice wished for an agricultural system with combined crops such as olives, grains and grapevines. Since the middle of the 20th century, the structure and function of the landscape was based on the principals of self-consumption and self-preservation that resulted to the creation of a mosaic of land uses consisting of different crops and livestock in the contiguous pastures, trying to benefit from the physiographic factors for the betterment of agricultural output. During the last fifty years, mainly in account of the touristic growth, technological development and policies that favor monoculture, the landscape is less diverse and the abandonment of the traditional methods of land management, specially the stock raising, takes place. The olive crop is one of the main modulating factors of the landscape since it is connected with the population retention and the inclination for the homogeneity of the landscape.

Η μοναδικότητα του πολιτισμικού τοπίου της νήσου Κέρκυρας αποτελεί θεμέλιο λίθο της ανάπτυξής της ως ένα δημοφιλή τουριστικό προορισμό παγκοσμίως. Η παρούσα έρευνα αποσκοπούσε στην αναγνώριση, ανάλυση και ερμηνεία του πολιτισμικού τοπίου της νήσου και της διαχρονικής του εξέλιξης σε σχέση με την ιστορία της, αρχής γενομένης από την εποχή της βενετικής κυριαρχίας. Απογραφικά και στατιστικά στοιχεία που αφορούν τον πληθυσμό, το πλήθος των οικισμών, το ζωικό κεφάλαιο και τις εκτάσεις των γεωργικών καλλιεργειών, των βοσκοτόπων και των δασών εξετάστηκαν στο χώρο και στο χρόνο. Η εξέλιξη του τοπίου της νήσου διερευνήθηκε με τη χρήση βενετσιάνικων κτηματολογικών χαρτών του 18ου αι., που αφορούν τέσσερα αντιπροσωπευτικά τοπία στη βορειοανατολική Κέρκυρα. Με τη χρήση των εφαρμογών των ΓΠΣ πραγματοποιήθηκε η ενοποίηση του παλαιού με σύγχρονο χαρτογραφικό υλικό και έγινε ανάλυση της σχέσης φυσιογραφικών παραγόντων όπως υψόμετρο, γεωλογικό υπόβαθρο, κλίση και έκθεση με την μεταβολή των χρήσεων/κάλυψης γης μεταξύ 18ου και 20ου αι. Για την ερμηνεία της επίδρασης των παραγόντων αυτών είναι απαραίτητη η σύνδεσή τους και η τοποθέτησή τους στο γενικότερο ιστορικό και κοινωνικοοικονομικό πλαίσιο. Η κυριαρχία της Βενετίας επέδρασε αποφασιστικά στο τοπίο με την ενίσχυση της ελαιοκαλλιέργειας. Η Βενετία επιθυμούσε ένα αγροτικό σύστημα με συνδυασμό καλλιεργειών όπως ελαιόδεντρων, σιτηρών και αμπελιού. Έως τα μέσα του 20ου αι., η δομή και λειτουργία του τοπίου βασίζονταν στις αρχές της αυτοκατανάλωσης και αυτοσυντήρησης, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό χρήσεων γης, με διάφορες καλλιέργειες και αγροτικά ζώα στις παρακείμενες λιβαδικές εκτάσεις, σε μία προσπάθεια εκμετάλλευσης των φυσιογραφικών παραγόντων για καλύτερη απόδοση των καλλιεργειών. Τα τελευταία πενήντα χρόνια, λόγω της τουριστικής ανάπτυξης, της τεχνολογικής εξέλιξης και της πολιτικής που ευνοεί τη μονοκαλλιέργεια, το τοπίο είναι λιγότερο ποικιλόμορφο και υπάρχει εγκατάλειψη των παραδοσιακών πρακτικών διαχείρισης γης, ιδιαίτερα των κτηνοτροφικών δραστηριοτήτων. Η ελαιοκαλλιέργεια αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες διαμόρφωσης του τοπίου, καθώς σχετίζεται με τη συγκράτηση του πληθυσμού και την τάση για ομογενοποίηση του τοπίου.