Συγκριτική διερεύνηση της αρχιτεκτονικής συγκρότησης και της περιβαλλοντικής συμπεριφοράς των παραδοσιακών κατοικιών του 19ου αιώνα στην Φλώρινα

Abstract

The traditional architecture of every area is based on the accumulated experience and practice of many centuries and can constitute a continuous source of knowledge. The use of local materials for the construction of the buildings and the harmonisation with the local, natural environment and the climate are some of the basic, defining factors of the distinct architectural identity of an area. This thesis includes an investigation of the architecture (typological, morphological and constructional characteristics) of the traditional house in Fiorina during the last period of the Turkish domination. Furthermore, these characteristics are compared to those, which are found in other urban centres of Western Macedonia, as well as of the wider area of the Balkans and Turkey. Through this comparison, are derived the similarities and the local particularities and differences, which characterise the traditional house of the 19th century in Fiorina, concerning the arrangement of the different spaces of the plan, their size, as well as the relationship of the building's volume and the rhythm of the facades. Furthermore, the high level of design and standardisation, which characterizes the house of this period, is made apparent and is based on certain metric models, which are related with the metric system of the architect's cubit. The study also includes data concerning the city and its natural surroundings, its structure and the relationship between the built and the open space. Apart from all the above, this thesis analyses the effect of climatic parameters on the design of 19th century traditional houses in Fiorina. Through this analysis, it is demonstrated that the orientation of the site and consequently of the house itself, and the particular climatic conditions of the area (harsh, cold winters and warm, dry summers) had a drastic effect on the design of the houses. In every house, the architectural and constructional measures, which aim at achieving the best possible thermal and visual comfort conditions in the various rooms during the different seasons of the year, are identified. Furthermore, it is noted that, apart from the high degree of design concerning both plan and elevations, the traditional house is also characterized by a particular attitude towards materials and natural resources. Finally, the active part of the inhabitants and their adaptive behaviour, concerning the various climatic conditions, which prevail throughout the year, is pointed out.

Η παραδοσιακή αρχιτεκτονική κάθε τόπου βασίζεται στη συσσωρευμένη εμπειρία και πρακτική πολλών αιώνων και μπορεί να αποτελέσει συνεχή πηγή γνώσης. Η χρήση τοπικών υλικών στην κατασκευή των κτιρίων, ο εναρμονισμός με το άμεσο φυσικό περιβάλλον και τις τοπικές κλιματικές συνθήκες είναι ορισμένοι από τους βασικούς καθοριστικούς παράγοντες του ιδιαίτερου αρχιτεκτονικού χαρακτήρα μιας περιοχής. Σε αυτή τη διατριβή, πραγματοποιείται μια διερεύνηση της αρχιτεκτονικής (των τυπολογικών, μορφολογικών και κατασκευαστικών χαρακτηριστικών) της παραδοσιακής κατοικίας της Φλώρινας κατά την τελευταία περίοδο της Τουρκοκρατίας. Παράλληλα, δίνεται βάρος στη συγκριτική θεώρηση αυτών των χαρακτηριστικών με τα αντίστοιχα που συναντώνται σε άλλα αστικά κέντρα της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και της ευρύτερης περιοχής των Βαλκανίων και της Τουρκίας. Μέσα από αυτή τη σύγκριση προκύπτουν οι ομοιότητες και οι τοπικές ιδιαιτερότητες και διαφοροποιήσεις που χαρακτηρίζουν την παραδοσιακή κατοικία του 19ου αιώνα στη Φλώρινα, ως προς τη διάταξη των χώρων στην κάτοψη, τα μεγέθη τους, αλλά και τις αναλογίες του όγκου του κτίσματος και τα ρυθμολογικά χαρακτηριστικά των όψεων. Επίσης, διαφαίνεται το υψηλό επίπεδο σχεδιασμού και τυποποίησης που χαρακτηρίζει την κατοικία της περιόδου αυτής και βασίζεται σε συγκεκριμένα μετρικά μοντέλα, συσχετιζόμενα με το μετρικό σύστημα του τεκτονικού πήχη. Η μελέτη περιλαμβάνει ακόμα στοιχεία σχετικά με την πόλη και το φυσικό περιβάλλον της, τη συγκρότηση της και τις σχέσεις μεταξύ δομημένου και ελεύθερου χώρου. Πέρα από τα παραπάνω, η διατριβή αυτή αναλύει την επίδραση που έχει το κλίμα στο σχεδιασμό των παραδοσιακών κατοικιών του 19ου αιώνα στη Φλώρινα. Μέσα από αυτήν την ανάλυση προκύπτει ότι ο προσανατολισμός του οικοπέδου και κατά συνέπεια του κτίσματος, αλλά συγχρόνως και οι συγκεκριμένες κλιματικές συνθήκες της περιοχής (δριμείς, ψυχροί χειμώνες και θερμά, ξηρά καλοκαίρια), επηρέαζαν δραστικά τον σχεδιασμό των κατοικιών. Σε κάθε μεμονωμένη κατοικία,εντοπίζονται αρχιτεκτονικοί και κατασκευαστικοί χειρισμοί, που είχαν ως στόχο την εξασφάλιση των καλύτερων δυνατών συνθηκών θερμικής και οπτικής άνεσης στους εσωτερικούς χώρους κατά τις διαφορετικές εποχές του έτους. Συγχρόνως, αναγνωρίζεται ότι πέρα από τον υψηλό βαθμό σχεδιασμού της σε επίπεδο κάτοψης και όψης, η κατοικία της περιόδου της Τουρκοκρατίας χαρακτηρίζεται από ιδιαίτερη αντιμετώπιση απέναντι στα υλικά και τους φυσικούς πόρους. Τέλος, γίνεται σαφής ο ενεργός ρόλος των κατοίκων και κυρίως η προσαρμοστική συμπεριφορά τους στις διαφορετικές περιβαλλοντικές συνθήκες που επικρατούν κατά τη διάρκεια του χρόνου.