Παραβατικότητα ανηλίκων στην Ελλάδα

Abstract

Juvenile delinquency constitutes a phenomenon that lies at the centre of social and scientific interest, as it is closely linked to issues of social cohesion, the functioning of institutions, and the protection of childhood and adolescence. In recent years, juvenile delinquency appears to have gained increased visibility in public discourse and in official statistical records, rendering the systematic documentation and examination of its extent and forms particularly necessary. The prevention and response to juvenile delinquency are inherently connected to the understanding and interpretation of the phenomenon. Within this framework, various theoretical approaches have been developed, some of which focus on the social, familial, and educational factors associated with the manifestation of delinquent behaviour, while others emphasise the social construction of delinquency and the power relations that shape its institutional management. The aim of this study is to document juvenile delinquency in Greece during the period 2019–2024 through the utilisation of official quantitative data derived from state institutional bodies. In this context, the study seeks to record trends in officially registered juvenile delinquency at the national level and to present the main sociodemographic characteristics of juvenile offenders, such as gender, age group, nationality, and citizenship. At the same time, the study aims to identify differentiations concerning juveniles detained in Special Youth Detention Facilities, in relation to their educational level, socioeconomic and family background, the type of primary offence, and their behaviour within the custodial setting. The research population consisted, on the one hand, of juvenile offenders recorded by the competent authorities in Greece during the period 2019–2024 and, on the other hand, of juveniles detained in the country’s Special Youth Detention Facilities during the same period. For the purposes of the study, secondary quantitative data were utilised, provided by the Hellenic Police, the Hellenic Coast Guard, and the Hellenic Fire Service, concerning recorded cases involving juvenile offenders, as well as primary data collected from the administrative services of the Special Youth Detention Facilities regarding the sociodemographic, educational, and custodial characteristics of detained juveniles. Descriptive statistics and tests of statistical significance were employed for the analysis of the primary data in order to examine relationships between selected variables, while the secondary data were analysed using descriptive statistical methods. The findings of the study, based on official data from law enforcement authorities, indicate that recorded juvenile delinquency in Greece during the period 2019–2024 exhibits an upward trend after 2021, peaking in 2024, both in terms of the number of cases and the number of juvenile offenders. Delinquent activity is concentrated primarily in the 15–18 age group and is characterised by a clear predominance of males, while differentiation is observed with regard to nationality and citizenship, with increased involvement of foreign juveniles in specific categories of offences. As far as the type of offences is concerned, regulatory and administrative violations and offences of low penal severity, such as thefts and violations of special laws, predominate, whereas serious violent crimes remain limited. The analysis of data relating to detained juvenile offenders in Special Youth Detention Facilities revealed differentiations in the type of primary offence and in behaviour within the custodial framework, which are associated with educational level, economic conditions, nationality/citizenship, and family composition. In particular, lower levels of education and conditions of socioeconomic insecurity are more frequently observed among juveniles involved in more serious forms of delinquency and among those displaying less favourable behavioural patterns during detention. In conclusion, the findings converge on the view that juvenile delinquency does not constitute an individual deviation but a socially produced phenomenon, closely linked to educational inequalities, socioeconomic insecurity, and differentiated conditions of institutional integration, highlighting the need to strengthen policies of prevention, social reintegration, and restorative justice.Keywords: juvenile delinquency, detained juveniles, official statistical data, sociodemographic characteristics, juvenile criminal justice

Η παραβατικότητα των ανηλίκων αποτελεί φαινόμενο που βρίσκεται στο επίκεντρο του κοινωνικού και επιστημονικού ενδιαφέροντος, καθώς συνδέεται με ζητήματα κοινωνικής συνοχής, λειτουργίας των θεσμών και προστασίας της παιδικής και εφηβικής ηλικίας. Τα τελευταία χρόνια φαίνεται ότι η παραβατικότητα ανηλίκων αποκτά αυξημένη ορατότητα στον δημόσιο λόγο και στα επίσημα στατιστικά δεδομένα, γεγονός που καθιστά αναγκαία τη συστηματική αποτύπωση και μελέτη της έκτασης και των μορφών της. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση της παραβατικότητας των ανηλίκων συνδέεται με την κατανόηση και την ερμηνεία του φαινομένου. Στο πλαίσιο αυτό έχουν αναπτυχθεί διάφορες θεωρητικές προσεγγίσεις, μερικές από τις οποίες εστιάζουν στους κοινωνικούς, οικογενειακούς και εκπαιδευτικούς παράγοντες που σχετίζονται με την εκδήλωση παραβατικών συμπεριφορών, ενώ άλλες προσεγγίσεις δίνουν έμφαση στην κοινωνική διάσταση της παραβατικότητας και στις σχέσεις εξουσίας που διαμορφώνουν τη θεσμική της διαχείριση. Σκοπός της εργασίας είναι η αποτύπωση της παραβατικότητας των ανηλίκων στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2019–2024, μέσα από την αξιοποίηση επίσημων αριθμητικών δεδομένων που προέρχονται από κρατικούς θεσμικούς φορείς. Στο πλαίσιο αυτό, επιδιώκεται η καταγραφή των τάσεων της καταγεγραμμένης παραβατικότητας ανηλίκων σε εθνικό επίπεδο και η παρουσίαση των βασικών κοινωνικο-δημογραφικών χαρακτηριστικών των ανηλίκων παραβατών, όπως το φύλο, η ηλικιακή κατηγορία, η υπηκοότητα και η ιθαγένεια. Παράλληλα, η εργασία στοχεύει στην αποτύπωση διαφοροποιήσεων που αφορούν τους ανήλικους κρατούμενους στα καταστήματα κράτησης ανηλίκων, σε σχέση με το μορφωτικό τους επίπεδο, την κοινωνικοοικονομική και οικογενειακή τους κατάσταση, το είδος του πρωτεύοντος αδικήματος και τη συμπεριφορά τους εντός του σωφρονιστικού πλαισίου. Ο πληθυσμός της έρευνας συγκροτήθηκε από δύο διακριτές κατηγορίες: (α) τους ανήλικους παραβάτες που καταγράφηκαν από τις αρμόδιες αρχές κατά την περίοδο 2019–2024 και (β) τους ανήλικους κρατούμενους στα καταστήματα κράτησης ανηλίκων κατά το ίδιο χρονικό διάστημα. Για τις ανάγκες της έρευνας αξιοποιήθηκαν δευτερογενή αριθμητικά δεδομένα που παρασχέθηκαν από τις υπηρεσίες της Ελληνικής Αστυνομίας, του Λιμενικού Σώματος – Ελληνικής Ακτοφυλακής και του Πυροσβεστικού Σώματος και αφορούν τις καταγεγραμμένες υποθέσεις με ανήλικους παραβάτες, καθώς και πρωτογενή στοιχεία που συλλέχθηκαν από τις διοικητικές υπηρεσίες των καταστημάτων κράτησης ανηλίκων και αφορούν τα κοινωνικο-δημογραφικά, εκπαιδευτικά και σωφρονιστικά χαρακτηριστικά των ανηλίκων κρατουμένων. Για την επεξεργασία των πρωτογενών δεδομένων χρησιμοποιήθηκαν περιγραφικές στατιστικές και έλεγχοι στατιστικής σημαντικότητας για τη διερεύνηση σχέσεων μεταξύ επιλεγμένων μεταβλητών, ενώ τα δευτερογενή δεδομένα αναλύθηκαν με τη χρήση περιγραφικών στατιστικών μεθόδων. Τα αποτελέσματα της έρευνας, με βάση τα επίσημα στοιχεία των διωκτικών αρχών, καταδεικνύουν ότι η καταγεγραμμένη παραβατικότητα ανηλίκων στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2019–2024 παρουσιάζει αυξητική τάση μετά το 2021, με κορύφωση το 2024, τόσο ως προς τον αριθμό των υποθέσεων όσο και ως προς τον αριθμό των ανηλίκων παραβατών. Η παραβατική δραστηριότητα συγκεντρώνεται κυρίως στην ηλικιακή ομάδα 15–18 ετών και χαρακτηρίζεται από σαφή υπεροχή των αγοριών, ενώ παρατηρείται διαφοροποίηση ως προς την υπηκοότητα και την ιθαγένεια, με αυξημένη συμμετοχή αλλοδαπών ανηλίκων σε συγκεκριμένες κατηγορίες αδικημάτων. Ως προς το είδος των καταγραφών, κυριαρχούν παραβάσεις ρυθμιστικού και διοικητικού χαρακτήρα, καθώς και αδικήματα χαμηλής ποινικής απαξίας, όπως κλοπές και παραβάσεις ειδικών νόμων, ενώ τα βαριά εγκλήματα βίας εμφανίζονται περιορισμένα. Η ανάλυση των δεδομένων που αφορούν τους έγκλειστους ανήλικους παραβάτες στα καταστήματα κράτησης ανηλίκων ανέδειξε διαφοροποιήσεις ως προς το είδος του πρωτεύοντος αδικήματος και τη συμπεριφορά εντός του σωφρονιστικού πλαισίου, οι οποίες συνδέονται με το επίπεδο εκπαίδευσης, την οικονομική κατάσταση, την υπηκοότητα/ιθαγένεια και την οικογενειακή σύνθεση. Ιδιαίτερα, χαμηλότερα μορφωτικά επίπεδα και συνθήκες κοινωνικοοικονομικής επισφάλειας εμφανίζονται συχνότερα στους ανήλικους που εμπλέκονται σε σοβαρότερες μορφές παραβατικότητας και παρουσιάζουν δυσμενέστερα πρότυπα συμπεριφοράς κατά τον εγκλεισμό. Συμπερασματικά, τα ευρήματα της έρευνας συγκλίνουν στο ότι η παραβατικότητα ανηλίκων δεν συνιστά ατομική απόκλιση, αλλά κοινωνικά παραγόμενο φαινόμενο, το οποίο συνδέεται στενά με εκπαιδευτικές ανισότητες, κοινωνικοοικονομική επισφάλεια και διαφοροποιημένες συνθήκες θεσμικής ένταξης, αναδεικνύοντας την ανάγκη ενίσχυσης πολιτικών πρόληψης, κοινωνικής επανένταξης και αποκαταστατικής δικαιοσύνης. Λέξεις-κλειδιά: παραβατικότητα ανηλίκων, ανήλικοι κρατούμενοι παραβάτες, επίσημα στατιστικά δεδομένα, κοινωνικο-δημογραφικά χαρακτηριστικά, ποινική μεταχείριση ανηλίκων