Το γλωσσικό άγχος στην εκμάθηση της Γερμανικής ως ξένης: θεωρητική και εμπειρική διερεύνηση

Abstract

This doctoral dissertation, entitled “Foreign Language Anxiety in Learning German as a Foreign Language: Theoretical and Empirical Investigation”, provides a comprehensive examination of the phenomenon of foreign language anxiety among students of the Department of German Language and Literature at Aristotle University of Thessaloniki, combining theoretical analysis with empirical research. A mixed-methods design was applied: in the quantitative phase, 166 students from all years of study completed a questionnaire based on the FLCAS and BALLI scales, while in the qualitative phase, twelve (12) semi-structured interviews were conducted and analyzed using content analysis in ATLAS.ti. The quantitative results indicated that higher language proficiency is associated with lower levels of anxiety and the use of more effective coping strategies, while classroom anxiety and communication apprehension emerged as the most prominent dimensions of the phenomenon. Statistically significant correlations were also found between anxiety and variables such as self-assessment, classroom participation, preparation for exams, and year of study. The qualitative analysis confirmed and deepened these results, showing that anxiety primarily stems from fear of making mistakes, time pressure, and exposure to an audience, while the most effective coping strategies were reported to be systematic preparation, continuous practice, positive self-talk, and focusing on the communicative dimension of language rather than on perfection. Notably, students who employed a richer repertoire of strategies exhibited lower levels of anxiety and higher self-confidence. The synthesis of findings highlighted the multifactorial nature of the phenomenon, in line with international literature, while also revealing divergences linked to the specific sample and the Greek university context. In conclusion, the study demonstrates that reducing language anxiety requires both the development of coping strategies by students and the adoption of pedagogical practices that enhance psychological safety, minimize fear of negative evaluation, and foster positive learning experiences, thereby promoting active participation, improving performance, and cultivating self-confidence in the use of the target language.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή με τίτλο «Το γλωσσικό άγχος στην εκμάθηση της Γερμανικής ως ξένης: Θεωρητική και εμπειρική διερεύνηση» εξετάζει σφαιρικά το φαινόμενο του γλωσσικού άγχους σε φοιτητές και φοιτήτριες του Τμήματος Γερμανικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ, συνδυάζοντας θεωρητική ανάλυση και εμπειρική διερεύνηση. Η μεθοδολογία ακολούθησε μικτή προσέγγιση: στο ποσοτικό σκέλος συμμετείχαν 166 φοιτητές και φοιτήτριες από όλα τα έτη σπουδών, οι οποίοι συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο βασισμένο στις κλίμακες FLCAS και BALLI, ενώ στο ποιοτικό σκέλος πραγματοποιήθηκαν δώδεκα (12)ημιδομημένες συνεντεύξεις, οι οποίες αναλύθηκαν με τη μέθοδο της ανάλυσης περιεχομένου στο ATLAS.ti. Τα ποσοτικά αποτελέσματα έδειξαν ότι η υψηλότερη γλωσσική επάρκεια συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και αποτελεσματικότερες στρατηγικές αντιμετώπισης, ενώ το άγχος εντός τάξης και το άγχος της επικοινωνίας αναδείχθηκαν ως οι εντονότερες διαστάσεις του φαινομένου. Διαπιστώθηκαν επίσης στατιστικά σημαντικές σχέσεις ανάμεσα στο γλωσσικό άγχος και μεταβλητές όπως η αυτοαξιολόγηση, η συμμετοχή στην τάξη, η προετοιμασία πριν από εξετάσεις και το έτος σπουδών. Η ποιοτική ανάλυση επιβεβαίωσε και εμβάθυνε σε αυτά τα ευρήματα, αναδεικνύοντας ότι το άγχος πηγάζει κυρίως από τον φόβο του λάθους, την πίεση χρόνου και την έκθεση μπροστά σε κοινό, ενώ οι φοιτητές και οι φοιτήτριες θεώρησαν ως αποτελεσματικότερες στρατηγικές τη συστηματική προετοιμασία, τη συνεχή εξάσκηση, τη θετική αυτοομιλία και την εστίαση στην επικοινωνιακή διάσταση της γλώσσας αντί στην τελειότητα. Ενδεικτικό είναι ότι όσοι αξιοποιούσαν πλουσιότερο ρεπερτόριο στρατηγικών εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα άγχους και μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Η σύνθεση των ευρημάτων ανέδειξε τον πολυπαραγοντικό χαρακτήρα του φαινομένου, σε συμφωνία με τη διεθνή βιβλιογραφία, αλλά και με αποκλίσεις που σχετίζονται με το συγκεκριμένο δείγμα και το ελληνικό πανεπιστημιακό πλαίσιο. Συμπερασματικά, η διατριβή καταδεικνύει ότι η μείωση του γλωσσικού άγχους προϋποθέτει τόσο την καλλιέργεια στρατηγικών ρύθμισης εκ μέρους των φοιτητών και φοιτητριών όσο και την υιοθέτηση παιδαγωγικών πρακτικών που ενισχύουν την ψυχολογική ασφάλεια, μειώνουν τον φόβο αρνητικής αξιολόγησης και προάγουν θετικές μαθησιακές εμπειρίες, συμβάλλοντας έτσι στην ενεργότερη συμμετοχή στο μάθημα, στη βελτίωση της επίδοσης και στην καλλιέργεια αυτοπεποίθησης στη χρήση της γλώσσας-στόχου.