Caring for older persons: phenomenological insights into the lived experiences of nurses and nursing students in Greece and Sweden

Abstract

This thesis is part of the INNOVATEDIGNITY Project (Action H2020 Marie Sklodowska Curie/Innovative Education Networks), funded by the European Commission (2019–2023). The project addresses the need for dignified care for older people in response to Europe’s ageing population. As the number of older adults increases, healthcare systems must adapt to ensure dignified care. Registered nurses and nursing students play crucial roles in caring for older persons, yet their lived experiences and the interplay of factors such as gender and cultural aspects of care have been underexplored. This thesis explores the meaning of caring for older persons through the lived experiences of nurses and nursing students in Greece and Sweden. Study I involves a systematic review of empirical data from 1993 to 2022, analysing the impact of gender on the nurse-patient relationship through a thematic synthesis of available studies. Study II uses phenomenology according to Reflective Lifeworld Research (RLR) principles to explore nursing students’ lived experiences of caring for older persons in Greece, based on lifeworld interviews with 12 students. Study III focuses on registered nurses in Greece, employing phenomenologically inspired qualitative thematic analysis of 10 lifeworld interviews to uncover the meaning of caring for older persons considering the influence of cultural and societal norms on caring. Study IV employs a phenomenological approach according to RLR through conducting lifeworld interviews with 19 registered nurses (10 in Greece and 9 in Sweden) to describe the essential meaning of caring for older persons based on their lived experiences. Study I identifies three key themes related to gender influences in the caring relationship between nurses and older persons uncovering the concept of vulnerability of the body, as well as normative understandings surrounding gender and sexuality, while considering the balance between closeness and distance in the nurse-patient relationship. Building on Study I and the identification of gender’s influence on caregiving dynamics, Study II delves into how nursing students perceive these dynamics in practice, particularly in balancing personal and professional roles. Study III expands on these findings, revealing how societal expectations in Greece shape the caregiving experience. Study IV reveals that the essential meaning of caring for older persons involves an embodied presence in space that allows for a movement in time. Nurses’ experiences highlight the need for flexibility and adapting multifaceted roles within institutional frameworks while emphasising the importance of understanding the existential dimension of care. These studies uncover both universal and culturally specific aspects of caregiving, providing critical insights that can shape nursing education and policy. By emphasising the need for gender and context sensitivity, this research has the potential to improve caregiving practices and outcomes for older people. This research highlights the importance of researching lived experiences deriving from different healthcare systems and cultures. By understanding the evolving dynamics, healthcare systems can better support nurses in delivering dignified, holistic care to older persons. The findings can guide improvements in care quality and dignified approaches for those involved in care, as well as supportive environments for nurses across varying healthcare systems.

Η παρούσα διατριβή αποτελεί μέρος του έργου INNOVATEDIGNITY (Δράση H2020 Marie Sklodowska Curie/Innovative Education Networks), το οποίο χρηματοδοτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (2019–2023). Το έργο ανταποκρίνεται στην ανάγκη για αξιοπρεπή φροντίδα των ηλικιωμένων ως απάντηση στη γήρανση του πληθυσμού της Ευρώπης. Καθώς ο αριθμός των ηλικιωμένων αυξάνεται, τα συστήματα υγείας οφείλουν να προσαρμοστούν ώστε να εξασφαλίσουν την παροχή ποιοτικής και αξιοπρεπούς φροντίδας. Οι νοσηλευτές και οι φοιτητές νοσηλευτικής διαδραματίζουν καθοριστικούς ρόλους στη φροντίδα των ηλικιωμένων, ωστόσο οι βιωμένες εμπειρίες τους και η αλληλεπίδραση παραμέτρων όπως το φύλο και οι πολιτισμικές πτυχές της φροντίδας δεν έχουν εξεταστεί σε βάθος μέχρι σήμερα. Η παρούσα διατριβή διερευνά το νόημα της φροντίδας ηλικιωμένων μέσα από τις βιωμένες εμπειρίες νοσηλευτών και φοιτητών νοσηλευτικής στην Ελλάδα και τη Σουηδία. Μέθοδος: Η Μελέτη Ι περιλαμβάνει μια συστηματική ανασκόπηση εμπειρικών δεδομένων από το 1993 έως το 2022, αναλύοντας την επίδραση του φύλου στη σχέση νοσηλευτή-ασθενούς μέσω μιας θεματικής σύνθεσης των διαθέσιμων μελετών. Η Μελέτη ΙΙ χρησιμοποιεί τη φαινομενολογία, σύμφωνα με τις αρχές του Reflective Lifeworld Research (RLR), για τη διερεύνηση των εμπειριών φοιτητών νοσηλευτικής ως προς τη φροντίδα των ηλικιωμένων στην Ελλάδα, μέσα από 12 συνεντεύξεις. Η Μελέτη III, χρησιμοποιεί θεματική ανάλυση 10 συνεντεύξεων με νοσηλευτές στην Ελλάδα με σκοπό την περιγραφή του νοήματος της φροντίδας ηλικιωμένων, λαμβάνοντας υπόψη την επιρροή πολιτισμικών και κοινωνικών δομών στο ελληνικό πλαίσιο. Η Μελέτη IV χρησιμοποιεί μια φαινομενολογική προσέγγιση σύμφωνα με το RLR, διεξάγοντας συνεντεύξεις με 19 νοσηλευτές (10 στην Ελλάδα και 9 στη Σουηδία), αποσκοπώντας στην περιγραφή του νοήματος της φροντίδας ηλικιωμένων με βάση τις βιωμένες εμπειρίες των φροντιστών σε δύο διαφορετικά πλαίσια. Η Μελέτη Ι προσδιορίζει θέματα που σχετίζονται με την επιρροή του φύλου στη σχέση φροντίδας μεταξύ νοσηλευτών και ηλικιωμένων, αποκαλύπτοντας τη συσχέτιση με την ευαλωτότητα του σώματος, καθώς και κανονιστικές δομές γύρω από το φύλο και τη σεξουαλικότητα, εξετάζοντας παράλληλα την ισορροπία μεταξύ εγγύτητας και απόστασης στη σχέση νοσηλευτή-ασθενούς. Με βάση τη Μελέτη Ι και τον προσδιορισμό της επιρροής του φύλου στη δυναμική των σχέσεων φροντίδας, η Μελέτη ΙΙ εμβαθύνει στον τρόπο με τον οποίο οι φοιτητές νοσηλευτικής αντιλαμβάνονται αυτές τις δυναμικές στην πράξη, ιδιαίτερα ως προς την εξισορρόπηση προσωπικών και επαγγελματικών ρόλων. Η Μελέτη ΙΙΙ επεκτείνεται σε αυτά τα ευρήματα, διερευνώντας πώς οι κοινωνικές προσδοκίες και κανονιστικές δομές στην Ελλάδα διαμορφώνουν την εμπειρία της φροντίδας των νοσηλευτών. Η Μελέτη IV περιγράφει το ουσιαστικό νόημα του φαινομένου της φροντίδας των ηλικιωμένων ως μια ενσωματωμένη παρουσία στον χώρο που επιτρέπει μια κίνηση στο χρόνο. Οι εμπειρίες των νοσηλευτών σε δύο διαφορετικά πλαίσια και συστήματα υγείας (Ελλάδα και Σουηδία) υπογραμμίζουν την ανάγκη για ευελιξία και προσαρμογή σε πολύπλευρους ρόλους εντός θεσμικών πλαισίων, ενώ τονίζουν τη σημασία της κατανόησης της υπαρξιακής διάστασης της φροντίδας. Οι παραπάνω μελέτες αποκαλύπτουν καθολικές πτυχές της φροντίδας, παρέχοντας γνώση για τη διαμόρφωση της νοσηλευτικής εκπαίδευσης και πολιτικής. Δίνοντας έμφαση στην ανάγκη για ευαισθησία ως προς το φύλο και το εκάστοτε πλαίσιο, η παρούσα διατριβή στοχεύει στη βελτίωση των πρακτικών φροντίδας στην τρίτη ηλικία, υπογραμμίζοντας τη σημασία της μελέτης εμπειριών που προέρχονται από διαφορετικά πολιτισμικά πλαίσια και συστήματα υγειονομικής περίθαλψης που ωστόσο εντάσσονται στα πλαίσια κοινών αναγκών και ευρύτερων ευρωπαϊκών πολιτικών. Τα αποτελέσματα των μελετών έχουν τη δυνατότητα να συνεισφέρουν στη βελτίωση της ποιότητας φροντίδας για τους ηλικιωμένους, καθώς και να συμβάλουν στη δημιουργία ενός υποστηρικτικού περιβάλλοντος για τα άτομα που απασχολούνται στον τομέα της φροντίδας τρίτης ηλικίας σε διαφορετικά συστήματα υγείας στην Ευρώπη.