Η πόλη του Μεσολογγίου κατά την επανάσταση του 1821: πόλεμος, οικονομία, πολιτική, καθημερινή ζωή

Abstract

During the Greek War for Independence, the city of Missolonghi experienced major demographic, economic and social changes. As far as the population is concerned, it soon grew dramatically, perhaps it doubled, mainly due to the large number of refugees from the northern regions. The persistent organizational efforts of the local administration had rather limited results due to the resistance of the traditionally strong social groups, especially the chieftains in the countryside, while the existence of a rivalling party of chieftains and notables that opposed the presence and the action of Al. Mavrokordatos, contributed to the internal turmoil. The notables in Missolonghi played a prominent role in the occupancy of the local public proceeds. The real stake was the power in the narrow area of Missolonghi, both for its symbolic value and the economic benefits it entailed for the traditionally strong families of the city. The economic activity in the entire area of west Central Greece had largely developed beyond the control of the newly established central and local administrative authorities. During the last siege, the financial management was related to the allocation of money to the various needs and the distribution of food to armed men and civilians. The collapse of exchange-rate transactions highlighted the misdistribution of the allocated money to rations and wages, at the expense of purchasing food, which would be safely stored and distributed in a way that would reduce the inequalities in the city. At the same time, the lack of timely governmental planning, which concerned the allocation of the available resources, especially the money of the second British loan, had been evident, since the second half of 1825, and was a weakness that allowed private suppliers to adopt a more commercial logic. What is obvious about the rebels' side, is a gap between the commitments to achieve goals that required collective effort and the ones to satisfy the individual goals and interests of all those groups-namely notables, ship owners, chieftains, traders - that could influence the making and the execution of political decisions, often based on personal, family or localistic benefits. So, there was a large lack of coordination of opposing interests, a substantial lack of leadership. The outcome of the warfare operations during the first phase of the last siege was successful for the defending side, thanks to their collective organization, endurance, the valorisation of the fortifications, their experience and inventiveness, as well as the help from the Greek fleet. At the same time, the extent of the famine in Missolonghi during the siege was unprecedented, triggering a humanitarian crisis, which eventually led to several incidents of cannibalism. The psychological challenges were intense as well, because everyone had to struggle to preserve their humanly personality. The boundaries between the civilian population and the armed guards were relativised, as women and children participated in the events, experiencing the consequences, namely fear, anxiety, hunger, and death. Thus, sex and age limits were tested as teenagers grew up earlier and violently, while women were able to overcome the stereotypes and the limitations. The armed people who survived after the Exodus were engaged in subsequent political and warfare events, remaining collectively and individually proud of their participation in an event that was considered unique in terms of heroism.

Κατά τη διάρκεια της επαναστατικής περιόδου, η πόλη του Μεσολογγίου γνώρισε μεγάλες δημογραφικές, οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές. Όσον αφορά τον πληθυσμό της πόλης, σύντομα αυξήθηκε δραματικά, ίσως στο διπλάσιο, κυρίως λόγω του μεγάλου αριθμού προσφύγων από τις βορειότερες περιοχές. Οι διαρκείς οργανωτικές προσπάθειες της τοπικής διοίκησης είχαν μάλλον περιορισμένα αποτελέσματα, λόγω της αντίστασης των παραδοσιακά ισχυρών κοινωνικών ομάδων, ιδίως των οπλαρχηγών στην ύπαιθρο, ενώ στην εσωτερική αναταραχή συνέβαλε η παρουσία ενός αντιπολιτευτικού μετώπου οπλαρχηγών και προκρίτων, απέναντι στην παρουσία και στη δράση του Αλ. Μαυροκορδάτου. Οι πρόκριτοι του Μεσολογγίου πρωταγωνίστησαν στην εκμετάλλευση των τοπικών δημόσιων προσόδων. Το πραγματικό διακύβευμα ήταν η εξουσία στον στενό ορίζοντα του Μεσολογγίου, τόσο για τη συμβολική της αξία, όσο και για τα οικονομικά οφέλη που αυτή συνεπαγόταν για τις παραδοσιακά ισχυρές οικογένειες της πόλης. Η οικονομική δραστηριότητα στο σύνολο της δυτικής Στερεάς αναπτύχθηκε σε μεγάλο βαθμό έξω από τον έλεγχο των νεοσύστατων κεντρικών και τοπικών διοικητικών Αρχών. Κατά την τελευταία πολιορκία, η οικονομική διαχείριση είχε να κάνει με τον επιμερισμό των χρημάτων για τις διάφορες ανάγκες, αλλά και με τη διανομή των τροφίμων σε ένοπλους και άμαχους. Η κατάρρευση των συναλλαγών μέσω συναλλαγματικών ανέδειξε τον λανθασμένο προσανατολισμό των διατιθέμενων χρημάτων σε σιτηρέσια και μισθούς, έναντι της αγοράς τροφίμων, τα οποία θα αποθηκεύονταν με ασφάλεια και θα διανέμονταν με τρόπο που θα μείωνε τις ανισότητες στην πόλη. Ταυτόχρονα, από το δεύτερο μισό του 1825 αναδείχθηκε σε όλη της την έκταση η απουσία ενός έγκαιρου κυβερνητικού προγραμματισμού, όσον αφορούσε τη διάθεση των διατιθέμενων πόρων, κυρίως των χρημάτων του δεύτερου αγγλικού δανείου, αδυναμία που επέτρεψε στους ιδιώτες προμηθευτές να υιοθετήσουν μια περισσότερο εμπορική λογική. Αυτό που προκύπτει με σαφήνεια για το στρατόπεδο των επαναστατών είναι ένα χάσμα ανάμεσα στις δεσμεύσεις για την επίτευξη στόχων που απαιτούσαν συλλογική προσπάθεια, και στην ικανοποίηση επιμέρους στόχων και συμφερόντων όλων εκείνων των ομάδων που μπορούσαν να επηρεάζουν τη λήψη και την εκτέλεση των πολιτικών αποφάσεων, προκρίτων, πλοιοκτητών, οπλαρχηγών, εμπόρων, με κριτήριο, συχνά, το προσωπικό, οικογενειακό ή τοπικιστικό, όφελος. Υπήρχε έτσι ένα μεγάλο έλλειμμα συντονισμού των αντιτιθέμενων συμφερόντων, ένα ουσιαστικό έλλειμμα ηγεσίας. Η έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων κατά την πρώτη φάση της τελευταίας πολιορκίας ήταν επιτυχής για τους αμυνόμενους, χάρη στη συλλογική οργάνωση, την αντοχή, την αξιοποίηση της οχύρωσης, την πείρα και την εφευρετικότητά τους, αλλά και τη βοήθεια από τον ελληνικό στόλο. Ταυτόχρονα, η έκταση του λιμού στο πολιορκημένο Μεσολόγγι ήταν πρωτοφανής, προκαλώντας μια ανθρωπιστική κρίση, η οποία κατέληξε στα μάλλον αρκετά περιστατικά κανιβαλισμού. Έντονη ήταν και η ψυχολογική δοκιμασία, καθώς όλοι έπρεπε να αγωνιστούν για να διατηρήσουν και την ανθρώπινη προσωπικότητά τους. Τα όρια ανάμεσα στον άμαχο πληθυσμό και την ένοπλη φρουρά σχετικοποιήθηκαν, καθώς γυναίκες και παιδιά συμμετείχαν στα γεγονότα, βιώνοντας τις συνέπειες, τον φόβο, το άγχος, την πείνα και τον θάνατο. Έτσι, τα όρια του φύλου και της ηλικίας δοκιμάστηκαν, καθώς οι έφηβοι ενηλικιώθηκαν νωρίτερα και βίαια, ενώ οι γυναίκες μπόρεσαν να υπερβούν στερεότυπα και περιορισμούς. Οι επιζώντες ένοπλοι της Εξόδου αναμείχθηκαν στα μετέπειτα πολιτικά και πολεμικά γεγονότα, παραμένοντας συλλογικά και ατομικά υπερήφανοι για τη συμμετοχή τους σε ένα γεγονός που το θεωρούσαν μοναδικό στον ηρωισμό του.