Βρετανική και ορθόδοξη εκκλησία στο Ιόνιο κράτος: Η εκκλησιαστική πολιτική του βρετανού αρμοστή Sir Howard Douglas (1835-1841)

Abstract

The work is a review of the ecclesiastic policy from the British Protectorate in the United States of Ionian Islands. The Armistice period of Sir Howard Douglas (1835-1841) was selected for this research for two main reasons. First because it is exactly in the middle of the 50 year old (1815-1864) British presence in the Ionian Islands helping us make more complete comparisons and assessments. Second because in this specific six year period important ecclesiastic events take place which influence the relations of the two sides (Armistice and Ionian) at the same time shaping the ecclesiastic policy of the first and determining the positive or negative attitude of the second. It is the period when burning ecclesiastic and social issues are faced like changing the Civil Code, the legal framework for marriage, mixed marriages, cemetery creation, the operation of a Cathedral Church in Corfu, base of the Synod’s Exarch the relation of local Synod with the Ecumenical Patriarchate as well as the with the co Orthodox Russian factor in Corfu, the revolutionary for this period movement of pre Orthodox Society in which Ionian citizens were having the major role as well as the persecutions and exiles of priests including professors of the Ionian Academy. There was an argument that there is no specific ecclesiastic policy from Britain during this period and that the ecclesiastic issues simply followed the country’s broader policy. However the wealthy archived material proves with absolute clarity and certainty that England was following and shaping a specific ecclesiastic policy in the framework of its broader political targeting which was aiming to the complete domination of the Old Albion in Our East by eliminating or at least limiting its opponent that is the Orthodox Russian Empire. The entire work is presented in four parts which are structured in four chapters each apart from the first which is more extensive In the first part we present the Ionian reality and the British Protection from the beginning of its constitutional shaping (1817) until the period under review (1835). In the second part we analyze the development of the British ecclesiastic policy with Armistice head Douglas being the carrier with the leading role along with his effort of legal changes in issues of family law. Additional issues examined include the attitude of the Ecumenical Patriarchate which was the administrative and spiritual center of the Ionian Islands Orthodox Church in these legal changes as well as the reaction of British Protection. In the third part based on the new archived material the revelation of the conspiracy of the Philorthodox Society in the Hellenic Kingdom is presented and the resistance forces with their key players are outlined in the struggle against the British ecclesiastic policy and its goals. In the fourth and last part of the work the associates of Protection are presented as well as its hard answer to the organized reaction of the Ionian people. This part is completed with special reference to the end of service of the Lord High Commissioner Sir Howard Douglas.

Η εργασία αυτή αποτελεί μια διερεύνηση της εκκλησιαστικής πολιτικής της βρετανικής «Προστασίας» στις «Ηνωμένες Πολιτείες των Ιονίων Νήσων». Για την έρευνα αυτή επιλέχθηκε η περίοδος της αρμοστείας του Sir Howard Douglas (1835-1841) για δυο κυρίως λόγους. Πρώτον επειδή βρίσκεται ακριβώς στο μέσο της πενηντάχρονης (1815-1864) βρετανικής παρουσίας στα Επτάνησα βοηθώντας σε συνολικότερες συγκρίσεις και αποτιμήσεις και δεύτερον επειδή κατά τη συγκεκριμένη εξαετία συμβαίνουν σημαντικά εκκλησιαστικά ζητήματα που επηρεάζουν τις σχέσεις των δυο πλευρών (Αρμοστείας και Ιονίων) διαμορφώνοντας συνάμα την εκκλησιαστική πολιτική του πρώτου και προσδιορίζοντας τη στάση θετική ή αρνητική των τελευταίων. Είναι η περίοδος κατά την οποία αντιμετωπίζονται φλέγοντα εκκλησιαστικά και κοινωνικά ζητήματα όπως η αναθεώρηση του Αστικού Κώδικα, το νομικό πλαίσιο του γάμου, οι μεικτοί γάμοι, η ίδρυση κοιμητηρίων, η λειτουργία Καθεδρικού Ναού στην Κέρκυρα, έδρα του εκάστοτε Εξάρχου της Συνοδού, η σχέση της τοπικής Συνοδού με το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά και με τον ομόδοξο με τους Ιονίους Ρωσικό παράγοντα, η ανατρεπτική για την εποχή της κίνηση της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας» στην οποία πρωταγωνιστές ήσαν ιόνιοι υπήκοοι άλλα και οι διώξεις και εξορίες κληρικών μεταξύ των οποίων και Καθηγητών της Ιονίου Ακαδημίας. Έχει εκφρασθεί η άποψη ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη εκκλησιαστική πολιτική της Βρετανίας κατά την περίοδο αυτή και ότι τα εκκλησιαστικά ζητήματα ακολούθησαν άπλα την ευρύτερη πολιτική της. Το πλούσιο αρχειακό υλικό όμως που ερευνήθηκε αποδεικνύει με απόλυτη σαφήνεια και βεβαιότητα ότι η Αγγλία ακολουθούσε και διαμόρφωνε μιασυγκεκριμένη εκκλησιαστική πολιτική στα όρια των γενικότερων πολιτικών στοχοθεσιών της και η οποία απέβλεπε στην πλήρη κυριαρχία της γηραιάς Αλβιόνος στην «καθ’ ημάς Ανατολή» με την εξουδετέρωση η έστω τον περιορισμό του αντίπαλου δέους της δηλαδή της (ορθόδοξης) Ρωσικής Αυτοκρατορίας. Η όλη εργασία αναπτύσσεται σε τέσσερα μέρη τα οποία σπονδυλώνονται σε τέσσερα κεφάλαια το καθένα έκτος από το 1° που είναι εκτενέστερο. Στο πρώτο μέρος παρουσιάζεται η επτανησιακή πραγματικότητα και η βρετανική. Προστασία από τις αρχές της συνταγματικής της διαμόρφωσης (1817) μέχρι την υπό διερεύνηση περίοδο (1835). Στο δεύτερο μέρος αναλύεται η ανάπτυξη της βρετανικής εκκλησιαστικής πολιτικής με πρωταγωνιστή και φορέα τον Αρμοστή Douglas και η προσπάθεια των νομοθετικών μεταρρυθμίσεών του στα θέματα του οικογενειακού δικαίου. Εξετάζονται ακόμη η στάση του διοικητικού και πνευματικού κέντρου της Ορθόδοξης Εκκλησίας των Ιονίων Νήσων του Οικουμενικού Πατριαρχείου στις εν λόγω νομοθετικές μεταρρυθμίσεις καθώς και οι αντιδράσεις της βρετανικής προστασίας. Στο τρίτο μέρος με βάση το νέο αρχειακό υλικό φωτίζεται η αποκάλυψη της συνωμοσίας της «Φιλορθόδοξης Εταιρείας» στο Ελληνικό Βασίλειο και οι επιπτώσεις της στο Ιόνιο Κράτος και οριοθετούνται κριτικά οι αντιστασιακές δυνάμεις με τους πρωταγωνιστές τους στον αγώνα κατά της βρετανικής εκκλησιαστικής πολιτικής και των επιδιώξεών της. Στο τέταρτο και τελευταίο μέρος της εργασίας παρουσιάζονται οι συνεργάτες της «Προστασίας» άλλα και η σκληρή απάντησή της στις οργανωμένες αντιδράσεις του Ιονίου λάου. Το μέρος αυτό ολοκληρώνεται με ειδική αναφορά στο τέλος της θητείας του Αρμοστή Douglas.