Μελισσοπαλυνολογική ανάλυση θυμαρίσιου μελιού περιοχών της Ελλάδας

Abstract

The knowledge of greek thyme honey geographical origin is of great importance for its quality assurance, the determination of its particular local characteristics and the protection of both the consumers and the beekeepers. The outdoors experimental procedure of this project was carried out during three successive years (2003, 2004 and 2005) by collecting plant and honey samples from three different areas of Greece: i) Grambousa, Kissamos, Chania, ii) Aghios Nikolaos, Dombrena, and iii) Fanos, Almiros, Volos. Five numbered beehives were set at each experimental station as the source of the honey samples. Moreover, all plants in flower growing up to 2 km from the beehives of each area were collected in two periods during the years 2003 and 2004: the first period was before the anthesis of thyme and the second one was approximately in the middle of the flowering time. Reference slides from all plants in flower were prepared, their pollen grains were photographed at a light microscope and a relevant reference file was created, so as to compare with the pollen grains isolated from the honey samples. From each numbered beehive of all experimental stations, four honey samples were collected per year, and this was repeated for the three years of the study, consequently totaling 180 honey samples. These samples were examined chemically, while a pollen qualitative analysis was also conducted. Moreover, the total number of pollen grains and those of Thymus capitatus were measured separately. For the evaluation of the results the discrimination analysis by SPSS was applied. The palynological analysis included the estimation of the pollen grain dimensions of all plants in flower. In particular, the pollen grains of Thymus capitatus, Satureja thymbra and Origanum vulgare were measured separately in order to reveal any differences in pollen grain characteristics among the areas or periods of collection. Measurements were also carried out in exine sculpture of Thymus capitatus pollen grains by scanning electron microscopy (SEM). The beeculturing plants of each area were found out through the evaluation of the results of honey sample pollen analysis. The analyses of 2003 and 2004 sampling showed that the bees preferred to visit the same plant species, while the weather conditions at the collection areas did not affect the number of plants visited by bees. Measurements of the pollen grain dimensions presented greater variation among different areas and less within the same area. In this project such differences appeared in Thymus capitatus and Satureja thymbra and were related to the climatologic conditions. Regarding the ability to discriminate Thymus capitatus, Satureja thymbra and Origanum vulgare pollen grains on the basis of their size, in the present study this was achieved and it constitutes an important criterion for the accurate determination of the botanical origin of the honey. From the study of pollen grain size and the exine form, it is concluded that Thymus capitatus presents polymorphic pollen grains related with the sampling area and affected by the climatologic conditions, especially the average rainfall. In this dissertation the necessary precautions regarding the collection of honey samples were taken. The method described can be used for the determination of the geographical origin of thyme honeys from different areas, as well as for the correct geographical determination of all honey categories from any area. The chemical analysis results comply with the specifications for honey defined in the directive 110/2001 of the European Union. The thyme honeys analyzed herein were characterized as unifloral and contained Thymus capitatus pollen grains in a percentage ranging from 25.6 to 95.7%. The following characteristic pollen grain combinations arise for area 1, 2 and 3, respectively: i) T. capitatus, Ballota pseudodictamnus and Myrtus communis, ii): Thymus capitatus, Ballota acetabulosa, Teucrium polium and Verbascum undulatum, iii): Thymus capitatus, Satureja thymbra, Teucrium polium, Hypericum empetrifolium and Origanum vulgare. These combinations are unique and differentiate the thyme honeys of the same country. Moreover, Ballota pseudodictamnus, Ballota acetabulosa and Hypericum empetrifolium species grow only in the southern areas of Greece and in the Aegean area. The presence of these particular plants differentiates the thyme honeys of the studied areas from οther thyme honeys. .........................................................................

Η γνώση της γεωγραφικής προέλευσης του ελληνικού θυμαρίσιου μελιού είναι αναγκαία και αποτελεί προϋπόθεση για την τεκμηρίωση της ποιότητάς του, για την ανάδειξη των ιδιαίτερων τοπικών χαρακτηριστικών και για την προστασία του καταναλωτή, αλλά και του μελισσοκόμου. Η πειραματική διαδικασία υπαίθρου της παρούσας διατριβής πραγματοποιήθηκε στη διάρκεια τριών ετών (2003, 2004 και 2005) με δειγματοληψίες μελιού από τρεις διαφορετικές περιοχές-σταθμούς της Ελλάδας: 1. Γραμβούσα Κισσάμου Χανίων, 2. Άγιος Νικόλαος 1όμβραινας, και 3. Φανός Αλμυρού Βόλου. Σε κάθε πειραματικό σταθμό τοποθετήθηκαν πέντε αριθμημένες κυψέλες από τις οποίες προήλθαν τα δείγματα μελιού. Επιπλέον, έγινε συλλογή όλων των ανθισμένων φυτών που φύονταν σε ακτίνα έως και 2 km γύρω από τις κυψέλες του πειράματος σε δύο χρονικές περιόδους των δύο πρώτων ετών του πειράματος. Η πρώτη περίοδος ήταν πριν την έναρξη της ανθοφορίας του θυμαριού και η δεύτερη περίοδος περίπου στη μέση της ανθοφορίας αυτής. 1ημιουργήθηκαν πρότυπα παρασκευάσματα γύρης από τα ανθισμένα φυτά που συλλέχθηκαν, οι γυρεόκοκκοι των οποίων φωτογραφήθηκαν σε οπτικό μικροσκόπιο και κατασκευάστηκε σχετικό αρχείο αναφοράς, με το οποίο συγκρίθηκαν οι γυρεόκοκκοι που απομονώθηκαν από τα δείγματα μελιών. Από κάθε αριθμημένη κυψέλη όλων των πειραματικών σταθμών έγιναν τέσσερις δειγματοληψίες μελιού ανά έτος και για τα τρία έτη της μελέτης, συνεπώς συλλέχθηκαν 180 συνολικά δείγματα μελιού, τα οποία εξετάστηκαν χημικά, ενώ πραγματοποιήθηκε και ποσοτική γυρεοσκοπική ανάλυση. Επίσης, μετρήθηκε ο συνολικός αριθμός γυρεοκόκκων, καθώς και ο αριθμός των γυρεοκόκκων του Thymus capitatus χωριστά. Για την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων εφαρμόσθηκε η διαφοροποιός ανάλυση με χρήση του λογισμικού πακέτου SPSS. Η γυρεοσκοπική μελέτη περιελάμβανε μετρήσεις των διαστάσεων των γυρεοκόκκων όλων των ανθισμένων φυτών που συλλέχθηκαν, ενώ στα είδη Thymus capitatus, Satureja thymbra και Origanum vulgare έγιναν μετρήσεις με σκοπό να βρεθούν διαφορές ανά έτος ή περιοχή συλλογής. Στους γυρεοκόκκους του φυτού Thymus capitatus πραγματοποιήθηκαν μετρήσεις και στο ανάγλυφο του εξωδέρματος με χρήση ηλεκτρονικού μικροσκοπίου σάρωσης (SEM). Η καταγραφή της μελισσοκομικής χλωρίδας κάθε περιοχής υλοποιήθηκε μέσω της αξιολόγησης των αποτελεσμάτων της γυρεοσκοπικής ανάλυσης των δειγμάτων μελιού. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης σε δείγματα των ετών 2003 και 2004 δείχνουν μια σταθερότητα στα φυτά που επιλέγουν να επισκέπτονται οι μέλισσες, ενώ οι καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν στις περιοχές συλλογής δεν φαίνεται να επηρέασαν τον αριθμό των φυτών που επισκέφθηκαν οι μέλισσες. Οι μετρήσεις των διαστάσεων των γυρεοκόκκων παρουσιάζουν μεγαλύτερη διακύμανση μεταξύ διαφορετικών περιοχών και λιγότερη μέσα στην ίδια περιοχή. Στη συγκεκριμένη εργασία τέτοιες διαφορές εντοπίζονται στα είδη Thymus capitatus και Satureja thymbra και σχετίζονται με τις κλιματολογικές συνθήκες. Όσον αφορά τη δυνατότητα διάκρισης των γυρεοκόκκων των ειδών Thymus capitatus, Satureja thymbra και Origanum vulgare με βάση το μέγεθoς των γυρεοκόκκων τους, αυτό έχει επιτευχθεί και συνιστά σημαντικό κριτήριο για τον ακριβή προσδιορισμό της βοτανικής προέλευσης του μελιού. Από τη μελέτη του μεγέθους των γυρεοκόκκων και της μορφής του εξωδέρματος προκύπτει ότι το Thymus capitatus παρουσιάζει πολυμορφικούς γυρεοκόκκους που σχετίζονται με την περιοχή δειγματοληψίας και επηρεάζονται από τις κλιματολογικές συνθήκες και κυρίως από το ύψος της βροχόπτωσης. Στη συγκεκριμένη εργασία έχουν ληφθεί οι απαραίτητες προφυλάξεις ως προς τη συλλογή των δειγμάτων του μελιού. Η μέθοδος που περιγράφεται μπορεί να είναι χρήσιμη για τον προσδιορισμό της γεωγραφικής προέλευσης θυμαρίσιων μελιών διαφόρων περιοχών, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για το σωστό γεωγραφικό προσδιορισμό όλων των κατηγοριών μελιού σε οποιαδήποτε περιοχή. Τα αποτελέσματα της χημικής ανάλυσης των δειγμάτων που συλλέχθηκαν είναι σύμφωνα με τις προδιαγραφές για το μέλι της ευρωπαϊκής οδηγίας 110/2001. Τα θυμαρίσια μέλια που αναλύθηκαν χαρακτηρίσθηκαν ως αμιγή και παρουσιάζουν ποσοστό γυρεοκόκκων Thymus capitatus που κυμαίνεται από 25,6 έως 95,7%. ...........................................................