Οι χωρικές διαστάσεις των δημογραφικών εξελίξεων στην Ελλάδα

Abstract

The present dissertation deals with the development of basic demographic components (population structure, mortality and modern immigration) in Greece, in the framework of the Demographic Transition Theory; particularly, for the second half of the 20th century. The dissertation seeks to provide answers to two fundamental questions: a) Does demographic behaviours converge at the administrative level of Prefecture, as expected according to the Demographic Transition Theory?, and b) Was, the massive inflow of foreigners at the end of century, capable to lead to demographic inversions by altering the population age pyramid structure to a more juvenile one? The data used for the analysis, were provided by the National Statistical Service of Greece (NSSG). Classic demographic methods were applied in order to derive all the necessary conclusions. However, they had not been applied again to Greek data, and/or to data of a lower administrative level. The results of the analysis lead to a positive answer for the first posed question, concerning the national level, as well as the Prefectures. Both spatial levels are characterised by common attitude from a balance of high mortality and fertility towards a new, low rate of birth and large life expectation. At the lower spatial level, this realisation is reflected to the sum of demographic pyramids, which changed their shape from a “juvenile” form, at the beginning of the 20th century into aging population in the dawn the 21st century; followed by significant increase of survival rates at the mortality tables. As far as, the second question is concerned, the derived results revealed that foreigners influenced the sex and age distribution of the total country population, although they did not present the critical size or an extreme demographic behaviour, in order to be able to alter the inclination of Greek population towards ageing. Finally, this dissertation is able to pose and inspire new inquiring questions, in terms of future research, in various conceptual levels as it constitutes an innovative effort into a relatively new scientific field for our country.

Η παρούσα διατριβή διαπραγματεύεται τις εξελίξεις των βασικών δημογραφικών συνιστωσών (πληθυσμιακών δομών, θνησιμότητας και σύγχρονης μετανάστευσης) στον Ελληνικό χώρο στα πλαίσια της θεωρίας της Δημογραφικής Μετάβασης κατά τη διάρκεια του 20ου αιώνα με έμφαση στο δεύτερο μισό του. Η εργασία αναζητά να απαντήσει σε δύο βασικά ερωτήματα: αν υπάρχει (όπως η θεωρία προβλέπει) σύγκλιση των δημογραφικών συμπεριφορών στο χωρικό επίπεδο του νομού και αν η μαζική εισροή αλλοδαπών στο τέλος του αιώνα ήταν ικανή να οδηγήσει σε πληθυσμιακές ανατροπές, μεταβάλλοντας προς το νεανικότερο την πυραμίδα των ηλικιών. Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν έχουν ως πηγή τους την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος (ΕΣΥΕ). Οι μέθοδοι ανάλυσης εγγράφονται στην κλασσική δημογραφική μεθοδολογία αλλά ωστόσο με έναν πρωτότυπο τρόπο καθώς συχνά είτε δεν είχαν εφαρμοστεί ξανά σε ελληνικά δεδομένα, ή/και σε δεδομένα χαμηλού χωρικού διοικητικού επιπέδου. Τα αποτελέσματα των αναλύσεων οδηγούν σε μια σαφώς θετική απάντηση στο πρώτο τιθέμενο ερώτημα, καθώς το σύνολο της χώρας αλλά και οι νομοί παρουσιάζουν κοινή πορεία από μια ισορροπία υψηλής θνησιμότητας και γονιμότητας σε μια νέα, χαμηλών ποσοστών γεννητικότητας και μεγάλων προσδόκιμων ζωής. Η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζεται τόσο στις πληθυσμιακές πυραμίδες, οι οποίες από μια μορφή ‘νεανική’, ισοσκελούς τριγώνου στις αρχές του 20ου αι. κατέληξαν να έχουν μια όψη ‘αμφορέα’, γερασμένου πληθυσμού στην αυγή του 21ου, όσο και στις ιδιαίτερα σημαντικές βελτιώσεις της επιβίωσης που ανέδειξαν οι σχετικοί πίνακες θνησιμότητας. Αναφορικά δε με το δεύτερο ερώτημα, τα αποτελέσματα των αναλύσεων κατέδειξαν ότι οι αλλοδαποί άσκησαν επιρροή στην κατά φύλο και ηλικία κατανομή του πληθυσμού της χώρας, αλλά φάνηκε ότι δεν είχαν το κρίσιμο μέγεθος ή/και την τόσο ακραία δημογραφική συμπεριφορά ώστε να ανατρέψουν την προδιαγεγραμμένη πορεία του πληθυσμού της Ελλάδας προς τη γήρανση. Τέλος, η διατριβή αυτή δύναται να αποτελέσει έναυσμα για νέες ερευνητικές δραστηριότητες σε πολλαπλά εννοιολογικά επίπεδα καθώς αποτελεί πρωτότυπη προσπάθεια σε ένα γόνιμο αλλά ανεξερεύνητο επιστημονικό πεδίο για τη χώρα μας.