Η επίδραση του σεξουαλικού προσανατολισμού και ταυτότητας φύλου στην ψυχική υγεία: η σύνδεση τους με την εμφάνιση ψυχολογικής δυσφορίας, κατάθλιψης, αυτοκτονικότητας

Abstract

Purpose: This thesis investigates the factors influencing the mental health of LGBTQ+ individuals, integrating a theoretical framework that combines general determinants of mental health, minority-specific stressors faced by LGBTQ+ populations, personality traits, and key socio-demographic and psychosocial factors. A central focus of the analysis is perceived stress, which operates as a mediating mechanism between external life conditions and psychological distress, depression, and suicidality.Design / methodology / approach: Empirical research includes both a pilot phase and a final phase, allowing for the refinement of psychometric instruments related to mental health and personality, as well as enhancing their validity. The sample of the pilot study consisted of 108 participants, while the sample of the final study included 389 participants. Both the pilot and final phase samples comprised LGBTQ+ as well as non-LGBTQ+ individuals. Findings: The results indicate that LGBTQ+ individuals exhibit significantly higher levels of perceived stress, psychological distress, depression, and suicidal ideation compared to non-LGBTQ+ individuals. Minority stress mechanisms, such as structural stigma, rejection sensitivity, and internalized stigma, emerge as key factors that exacerbate mental health difficulties and weaken the protective effects of resources such as income, education, and social support. Personality traits also play an important role, with neuroticism consistently associated with poorer mental health outcomes, while conscientiousness and extraversion demonstrate protective effects, although these are partially attenuated within LGBTQ+ populations. Socio-demographic factors, including age, economic status, and family situation, also influence mental health, with mid-adulthood emerging as a particularly vulnerable period. The findings support a cascading model in which perceived stress functions as a central mechanism linking external pressures to psychopathology, progressing from distress to depression and, in more severe cases, to suicidality. At the same time, the importance of intersectionality is highlighted, as the coexistence of multiple vulnerable identities significantly increases psychological burden. Specifically, in perceived stress, a weakening of the protective effects of factors such as income and extraversion was observed among LGBTQ+ participants, along with a strong positive association between rejection sensitivity and stress. In psychological distress, a weakening or reversal of the effects of classical protective factors (e.g., conscientiousness, income, structural stigma) was observed, with stressful life events and rejection sensitivity showing marked differences between groups. In depression, neuroticism showed a strong positive association among LGBTQ+ participants, while the protective effect of education was stronger within this group. Finally, in suicidality, psychological distress, age, religious identity, and geographic factors showed differentiated or reversed relationships among LGBTQ+ individuals compared to non-LGBTQ+ participants. Originality / value: From a methodological perspective, improvements in the reliability and validity of measurement instruments were observed in the final phase of the study, although certain limitations remain, particularly regarding complex constructs such as suicidality. Overall, the findings highlight the need for holistic approaches to mental health that go beyond individual-level explanations and incorporate structural and social determinants. The dissertation concludes that effective mental health interventions should integrate the minority stress framework, strengthen protective factors, and address social inequalities. Future research should focus on longitudinal designs, within-group differences among LGBTQ+ individuals, and the development of targeted interventions.

Σκοπός: Η παρούσα διατριβή διερευνά τους παράγοντες, που επηρεάζουν την ψυχική υγεία των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, ενσωματώνοντας ένα θεωρητικό πλαίσιο, το οποίο συνδυάζει τους παράγοντες, που επηρεάζουν την ψυχική υγεία των ατόμων γενικά, τους ειδικούς μειονοτικούς παράγοντες, που αντιμετωπίζουν τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας και βασικούς κοινωνικοδημογραφικούς και ψυχοκοινωνικούς παράγοντες. Κεντρική θέση στην ανάλυση κατέχει το αντιλαμβανόμενο στρες, το οποίο λειτουργεί ως ενδιάμεσος μηχανισμός μεταξύ των εξωτερικών συνθηκών ζωής και της ψυχολογικής δυσφορίας, της κατάθλιψης και της αυτοκτονικότητας. Σχεδιασμός / μεθοδολογία / προσέγγιση: Η εμπειρική έρευνα περιλαμβάνει πιλοτική και τελική φάση, επιτρέποντας τη βελτίωση των ψυχομετρικών εργαλείων, που αφορούν την ψυχική υγεία και την προσωπικότητα και την ενίσχυση της εγκυρότητάς τους. Το δείγμα της πιλοτικής έρευνας ανήλθε σε 108 συμμετέχοντες, ενώ το δείγμα της τελικής έρευνας σε 389 συμμετέχοντες. Τόσο το δείγμα της πιλοτικής φάσης όσο και το δείγμα της τελικής φάσης περιλαμβάνει τόσο ΛΟΑΤΚΙ+ όσο μη ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Ευρήματα: Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα επίπεδα αντιλαμβανόμενου στρες, ψυχολογικής δυσφορίας, κατάθλιψης και αυτοκτονικού ιδεασμού σε σχέση με τα μη ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. Οι μηχανισμοί μειονοτικού στρες, όπως το δομικό στίγμα, η ευαισθησία στην απόρριψη και η εσωτερίκευση του στίγματος, αναδεικνύονται ως καθοριστικοί παράγοντες, που επιβαρύνουν την ψυχική υγεία και αποδυναμώνουν την προστατευτική επίδραση πόρων όπως το εισόδημα, η εκπαίδευση και η κοινωνική υποστήριξη. Τα χαρακτηριστικά προσωπικότητας επίσης διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο, με τον νευρωτισμό να συνδέεται σταθερά με χειρότερη ψυχική υγεία, ενώ η ευσυνειδησία και η εξωστρέφεια εμφανίζουν προστατευτική δράση, η οποία όμως είναι εν μέρει μειωμένη στον ΛΟΑΤΚΙ+ πληθυσμό. Κοινωνικοδημογραφικοί παράγοντες, όπως η ηλικία, η οικονομική κατάσταση και η οικογενειακή κατάσταση, επηρεάζουν επίσης την ψυχική υγεία, με τη μέση ηλικία να αναδεικνύεται ως περίοδος αυξημένης ευαλωτότητας. Τα ευρήματα υποστηρίζουν ένα αλυσιδωτό μοντέλο, στο οποίο το αντιλαμβανόμενο στρες λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός που συνδέει τις εξωτερικές πιέσεις με την ψυχοπαθολογία, οδηγώντας σταδιακά από τη δυσφορία στην κατάθλιψη και, σε σοβαρότερες περιπτώσεις, στην αυτοκτονικότητα. Παράλληλα, αναδεικνύεται η σημασία της διατομεακότητας, καθώς η συνύπαρξη πολλαπλών ευάλωτων ταυτοτήτων ενισχύει σημαντικά την ψυχολογική επιβάρυνση. Συγκεκριμένα, στο αντιλαμβανόμενο στρες διαπιστώθηκε εξασθένηση της προστατευτικής επίδρασης παραγόντων όπως το εισόδημα και η εξωστρέφεια στους ΛΟΑΤΚΙ+ συμμετέχοντες, καθώς και ισχυρή θετική συσχέτιση της ευαισθησίας στην απόρριψη με το στρες. Στην ψυχολογική δυσφορία, παρατηρήθηκε αποδυνάμωση ή αντιστροφή της επίδρασης κλασικών προστατευτικών παραγόντων (π.χ. ευσυνειδησία, εισόδημα, δομικό στίγμα), με τα στρεσογόνα γεγονότα και την ευαισθησία στην απόρριψη να διαφοροποιούνται έντονα μεταξύ των ομάδων. Στην κατάθλιψη, ο νευρωτισμός εμφάνισε ισχυρή θετική συσχέτιση στους ΛΟΑΤΚΙ+ συμμετέχοντες, ενώ η προστατευτική επίδραση της εκπαίδευσης ήταν ενισχυμένη στην ίδια ομάδα. Τέλος, στην αυτοκτονικότητα, η ψυχολογική δυσφορία, η ηλικία, η θρησκευτική ταυτότητα και οι γεωγραφικοί παράγοντες εμφάνισαν διαφοροποιημένες ή αντιστραμμένες σχέσεις στους ΛΟΑΤΚΙ+ σε σύγκριση με τους μη ΛΟΑΤΚΙ+ συμμετέχοντες. Πρωτοτυπία / αξία: Από μεθοδολογική άποψη, διαπιστώνεται βελτίωση της αξιοπιστίας και εγκυρότητας των εργαλείων μέτρησης στην τελική φάση της έρευνας, αν και ορισμένοι περιορισμοί παραμένουν, ιδιαίτερα σε σύνθετες ψυχολογικές έννοιες όπως η αυτοκτονικότητα. Συνολικά, τα ευρήματα αναδεικνύουν την ανάγκη για ολιστικές προσεγγίσεις της ψυχικής υγείας, οι οποίες υπερβαίνουν τις ατομικές ερμηνείες και λαμβάνουν υπόψη δομικούς και κοινωνικούς παράγοντες. Η διατριβή καταλήγει ότι οι αποτελεσματικές παρεμβάσεις ψυχικής υγείας πρέπει να ενσωματώνουν το πλαίσιο του μειονοτικού στρες, να ενισχύουν τους προστατευτικούς παράγοντες και να αντιμετωπίζουν τις κοινωνικές ανισότητες. Μελλοντική έρευνα απαιτείται να επικεντρωθεί σε διαχρονικές μελέτες, στις ενδοομαδικές διαφοροποιήσεις των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων και στην ανάπτυξη στοχευμένων παρεμβάσεων.