Beyond departure: the Greeks in Egypt, 1962-1976

Abstract

Beyond Departure examines the diverse experiences and multiple layers of the economic and social presence in post-1962 Egyptian society of members of the Greek community. It challenges the idea that the Greek community was in decline or absent from Egypt after its demographic decrease. It also challenges the construction of a homogeneous social and economic post-colonial Egyptian nation-state. In addition, this work speaks purposefully against the homogenization of internal dynamics of the Greek communities. Through the Greeks’ personal, local and institutional histories, this study demonstrates the many articulations of presence, power and struggle, in a period of the community’s so-called ‘decline.’ Based on oral interviews and archival research conducted in Egypt and Greece, this research uncovers the continued, yet ignored, engagement of Greeks with Egyptian society, following the departure of the majority of the community in Cairo, Alexandria, and the Suez Canal region. Therefore, such analysis uses conceptual understandings of presence and absence, post-colonial studies and memory studies, and it contributes to new histories and understandings of social and economic life in post-1962 Egypt. At the same time, such positioning explores the contribution and diversification of diasporic communities, including the Greeks in Egypt.

Η μελέτη των Ελλήνων της Αιγύπτου (Αιγυπτιωτών) κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα έχει αποτελέσει αντικείμενο σημαντικού αριθμού αξιόλογων επιστημονικών έργων (Γιαλουράκης 1967, Κιτροέφ 1989 & 2019, Σουλογιάννης 1994, Καρανάσου 1999, Σακκάς 2009, Νταλαχάνης 2017). Τα έργα αυτά επικεντρώνονται κυρίως στη ζωή των Αιγυπτιωτών έως τις αρχές της δεκαετίας του 1960 ή, σε ορισμένες περιπτώσεις, έως το 1967, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνουν ή να διερευνούν τις δραστηριότητες της αιγυπτιώτικης κοινωνίας μετά την αναχώρηση του μεγαλύτερου μέρους της το 1962. Οι Αιγυπτιώτες, όπως κι άλλες κοινότητες, για παράδειγμα οι Ιταλοί, “εξαφανίζονται” από την ιστοριογραφική καταγραφή όταν βιώνουν δημογραφική συρρίκνωση (Viscomi 2024). Η διατριβή επικεντρώνεται στην κοινωνική και οικονομική ζωή των Αιγυπτιωτών μετά την αποχώρηση του μεγαλύτερου μέρους της (1960–1962), κατά τη Νασερική περίοδο (1954-1970), έως την εφαρμογή των πολιτικών της infitāh (άνοιγμα) από τον Ανουάρ Σαντάτ (1970-1980). Αναλύει την παρουσία των Αιγυπτιωτών μέσα από προσωπικές, τοπικές και θεσμικές ιστορίες σε τρεις περιοχές όπου η κοινότητα παρέμεινε ενεργή μετά το 1962: το Κάιρο, την Αλεξάνδρεια και την περιοχή της Διώρυγας του Σουέζ. Το βασικό ερώτημα που διερευνώ είναι: Τι ώθησε τους Αιγυπτιώτες να παραμείνουν στην Αίγυπτο μετά το 1962 και πώς διαμορφώθηκε η κοινωνική και οικονομική τους παρουσία κατά τη διάρκεια των εθνικιστικών οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών στην Αίγυπτο; Επίσης, πως οι επιλογές και οι στρατηγικές που επέλεξαν σε προσωπικό και κοινοτικό επίπεδο καθόρισαν την παρουσία τους στην Αίγυπτο;Η διατριβή χρησιμοποιεί την ανάλυση μίας πληθώρας αρχειακών και προφορικών πηγών κι εφημερίδων για να αναδείξει την ποικιλομορφία των εμπειριών και τα πολλαπλά επίπεδα της οικονομικής και κοινωνικής αιγυπτιώτικης παρουσίας. Με αυτό τον τρόπο, αναδεικνύει πως η αιγυπτιώτικη παρουσία δεν ήταν σε παρακμή ούτε απουσίαζε από την Αιγυπτιακή κοινωνία. Αντιθέτως, μέσω της μελέτης των διαφόρων κοινοτήτων στην Αλεξάνδρεια, Κάϊρο και τη Διώρυγα του Σουέζ, η διατριβή αποτυπώνει την πολυμορφία που παρουσίασε η αιγυπτιώτικη κοινότητα, τις στρατηγικές της σε κοινοτικό/θεσμικό επίπεδο, τους αγώνες εξουσίας ενδοκοινοτικά, αλλά και με το Ελληνικό και Αιγυπτιακό κράτος, και πως αυτά διαμόρφωσαν τη συλλογική ταυτότητα και την αίσθηση του ανήκειν στην μετα-αποικιακή Αίγυπτο.