Εκπαιδευτικός αναστοχασμός: πολυπαραγοντική διερεύνηση μέσω μικτής μεθοδολογικής προσέγγισης σε εκπαιδευτικούς Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης

Abstract

The purpose of this doctoral dissertation is to investigate the level of reflective practice among teachers within the Greek educational context, as well as to examine the factors associated with their reflective practice. To achieve this objective, the questionnaire Survey of Reflective Practice: A Tool for Assessing Development as a Reflective Practitioner (Larrivee, 2008) was culturally adapted and psychometrically evaluated in order to establish its suitability for use within the Greek educational setting. The study adopted an exploratory sequential mixed-methods design, in which the qualitative phase preceded the quantitative phase. In the qualitative strand, semi-structured interviews based on the Critical Incident Technique were employed. The findings revealed that the majority of teachers reflected primarily at the Rationalization level, while only a limited proportion reached the level of Critical Analysis. In the quantitative strand, the cultural adaptation and psychometric evaluation of the questionnaire were conducted, while the relationships between reflective practice and selected demographic and professional variables were examined. The findings indicated that teachers achieved the highest mean scores at the Pedagogical Reflection level, whereas the Critical Reflection level did not emerge as the predominant one. Statistically significant differences and associations were identified between reflective practice and demographic as well as professional variables, while certain factors contributed significantly to explaining its variability. In particular, job satisfaction, gender, and educational attainment emerged as positive predictors of reflective practice. The integration of qualitative and quantitative findings highlighted reflection as a dynamic and evolving process associated with institutional, social, and professional factors. This dissertation contributes to the Greek literature by providing the first culturally adapted and psychometrically validated Greek version of the instrument, while also offering primary empirical evidence regarding the level and determinants of reflective practice among Greek teachers. Furthermore, the findings may inform the design of professional development programs and support the integration of reflective practice into educational policies aimed at enhancing teachers’ professional growth.

Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η αποτύπωση του επιπέδου αναστοχασμού των εκπαιδευτικών στο ελληνικό εκπαιδευτικό πλαίσιο και η διερεύνηση των παραγόντων που συνδέονται με την αναστοχαστική τους πρακτική. Για την επίτευξη του σκοπού αυτού πραγματοποιήθηκε η πολιτισμική προσαρμογή και η ψυχομετρική αξιολόγηση του ερωτηματολογίου: «Survey of Reflective Practice: A Tool for Assessing Development as a Reflective Practitioner» (Larrivee, 2008), προκειμένου να καταστεί κατάλληλο για χρήση στον ελληνικό εκπαιδευτικό χώρο. Η μελέτη υιοθετεί διαδοχικό διερευνητικό σχεδιασμό μικτής μεθόδου (exploratory sequential design), με την ποιοτική φάση να προηγείται της ποσοτικής. Στο ποιοτικό σκέλος αξιοποιήθηκε η ημιδομημένη συνέντευξη βάσει της Τεχνικής των Κρίσιμων Περιστατικών, αναδεικνύοντας ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών αναστοχάζεται σε επίπεδο Αιτιολόγησης, ενώ περιορισμένο ποσοστό φτάνει στο επίπεδο Κριτικής Ανάλυσης. Στο ποσοτικό σκέλος πραγματοποιήθηκε η πολιτισμική προσαρμογή και η ψυχομετρική αξιολόγηση του ερωτηματολογίου, ενώ παράλληλα διερευνήθηκε η σχέση του αναστοχασμού με δημογραφικές και επαγγελματικές μεταβλητές. Οι εκπαιδευτικοί παρουσίασαν υψηλότερο μέσο όρο στο παιδαγωγικό επίπεδο αναστοχασμού, ενώ το κριτικό επίπεδο δεν αναδείχθηκε ως κυρίαρχο. Διαπιστώθηκαν στατιστικά σημαντικές διαφοροποιήσεις και συσχετίσεις του αναστοχασμού με δημογραφικές και επαγγελματικές μεταβλητές, ενώ ορισμένοι παράγοντες συνέβαλαν σημαντικά στην ερμηνεία της μεταβλητότητάς του. Ειδικότερα, η επαγγελματική ικανοποίηση, το φύλο και το επίπεδο σπουδών αναδείχθηκαν ως θετικοί προβλεπτικοί παράγοντες. Η σύζευξη των δεδομένων ανέδειξε τον αναστοχασμό ως δυναμική και εξελισσόμενη διαδικασία που συνδέεται με θεσμικούς, κοινωνικούς και επαγγελματικούς παράγοντες. Η διατριβή εμπλουτίζει την ελληνική βιβλιογραφία, καθώς παρέχει την πρώτη πολιτισμικά προσαρμοσμένη και ψυχομετρικά τεκμηριωμένη ελληνική εκδοχή του ερωτηματολογίου, ενώ παράλληλα προσφέρει πρωτογενή εμπειρικά δεδομένα για το επίπεδο και τους προσδιοριστικούς παράγοντες του αναστοχασμού των Ελλήνων εκπαιδευτικών. Επιπλέον, τα ευρήματά της μπορούν να αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό επιμορφωτικών δράσεων, καθώς και για την ενσωμάτωση του αναστοχασμού στις πολιτικές επαγγελματικής ανάπτυξης των εκπαιδευτικών.