Ποσοτική διερεύνηση του κοινωνικού προφίλ των φοιτητών του Πανεπιστημίου Πατρών

Abstract

The present doctoral dissertation examines the social profile of students at the University of Patras, focusing on the relationship between social origin and educational pathways. The main objective of this research is to quantitatively examine the social background of students across the different Schools of the University of Patras in order to identify patterns of social differentiation among them. In addition, the study examines aspects of students’ educational pathways and academic experience, such as the type of upper secondary school attended, the factors influencing their choice of studies, their level of satisfaction with their School, and their career aspirations. The research was based on a quantitative methodological approach conducted on a sample of undergraduate students, primarily from the University of Patras. In order to examine the social origin of the students, a theoretically grounded model of social stratification, based on the theory of modes of production, was employed for the class categorization of the students’ parents. In addition, the educational attainment of the parents was examined as a supplementary indicator of social origin and cultural capital. Overall, the findings of the research indicate that students at the University of Patras largely come from families with more privileged social and educational backgrounds compared to the composition of the labour force and the educational level of the country’s general population. More specifically, the findings reveal an overrepresentation of higher social classes and higher levels of parental educational capital, whereas students from working-class backgrounds appear underrepresented. At the same time, differences between fathers and mothers are identified both in terms of social class and educational attainment, indicating complex forms of social differentiation in access to and participation in higher education. These differences are also reflected across different Schools, as the social origin of students does not appear uniformly but varies depending on whether the social class of the father, the mother, or the joint class position of both parents is examined. The analysis revealed that the social class of the father shows clearer patterns regarding the representation of upper, middle, and working classes, whereas the social class of the mother reveals more complex forms of social differentiation, with more frequent patterns of social polarization. At the same time, the educational attainment of the parents emerges as an important factor contributing to the shaping of students’ educational trajectories and study choices. More specifically, the School of Engineering and the School of Health Sciences display a more privileged social profile, with a stronger representation of higher social classes, mainly from the father’s side, and higher levels of parental educational capital. However, the pattern varies when the mother’s social class is examined, as middle social classes predominate in the School of Engineering, whereas patterns of social polarization are identified in the School of Health Sciences. The School of Economics and Business Administration exhibits stronger tendencies towards social polarization, with the simultaneous presence of higher and working classes and limited representation of middle social classes. In contrast, the School of Science is characterized by a high level of class homogeneity and a stronger presence of middle and working classes, while in the School of Humanities and Social Sciences middle social classes predominate and the representation of working classes remains limited. Finally, the School of Rehabilitation Sciences exhibits a high degree of shared parental membership in the working classes and a dominant presence of middle and working classes from the father’s side, whereas from the mother’s side a mild overrepresentation of the capitalist class is also identified. Overall, the findings of the research demonstrate that the social composition of the Schools is shaped through complex and differentiated forms of social integration and parental educational capital, which cannot be adequately captured through more aggregated or one-dimensional approaches to social origin.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή διερευνά το κοινωνικό προφίλ των φοιτητών και φοιτητριών του Πανεπιστημίου Πατρών, εστιάζοντας στη σχέση μεταξύ κοινωνικής προέλευσης και εκπαιδευτικών επιλογών. Βασικός στόχος της έρευνας είναι η ποσοτική αποτύπωση της κοινωνικής προέλευσης των φοιτητών και φοιτητριών ανά Σχολή φοίτησης, με σκοπό την ανάδειξη πιθανών διαφοροποιήσεων μεταξύ των Σχολών. Παράλληλα, εξετάζονται χαρακτηριστικά της εκπαιδευτικής διαδρομής και της φοιτητικής εμπειρίας, όπως ο τύπος λυκείου αποφοίτησης, οι παράγοντες επιλογής σπουδών, ο βαθμός ικανοποίησης από τη Σχολή φοίτησης και οι επαγγελματικές προσδοκίες. Η έρευνα βασίστηκε σε ποσοτική μεθοδολογική προσέγγιση σε δείγμα προπτυχιακών φοιτητών και φοιτητριών, κυρίως του Πανεπιστημίου Πατρών. Για την αποτύπωση της κοινωνικής προέλευσης αξιοποιήθηκε θεωρητικά θεμελιωμένο πρότυπο κοινωνικής διαστρωμάτωσης, βασισμένο στη θεωρία των τρόπων παραγωγής, μέσω του οποίου πραγματοποιήθηκε η ταξική κατηγοριοποίηση των γονέων των φοιτητών και φοιτητριών. Παράλληλα, εξετάστηκε και το μορφωτικό επίπεδο των γονέων ως συμπληρωματικός δείκτης κοινωνικής προέλευσης και πολιτισμικού κεφαλαίου. Συνολικά, τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι οι φοιτητές και οι φοιτήτριες του Πανεπιστημίου Πατρών προέρχονται, σε σημαντικό βαθμό, από οικογένειες με περισσότερο προνομιούχο κοινωνικό και μορφωτικό υπόβαθρο σε σύγκριση με τη σύνθεση του εργατικού δυναμικού και το μορφωτικό επίπεδο του γενικού πληθυσμού της χώρας. Ειδικότερα, καταγράφεται υπερεκπροσώπηση των ανώτερων κοινωνικών τάξεων και υψηλότερα επίπεδα μορφωτικού κεφαλαίου των γονέων, ενώ αντίθετα οι εργατικές–λαϊκές τάξεις εμφανίζονται υποεκπροσωπημένες. Παράλληλα, αναδεικνύονται διαφοροποιήσεις μεταξύ πατέρα και μητέρας τόσο ως προς την κοινωνική τάξη, όσο και ως προς το μορφωτικό επίπεδο, στοιχείο που υποδηλώνει σύνθετες μορφές κοινωνικής διαφοροποίησης στην πρόσβαση και συμμετοχή στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι διαφοροποιήσεις αυτές αποτυπώνονται και στις επιμέρους Σχολές, καθώς η κοινωνική προέλευση των φοιτητών και φοιτητριών δεν εμφανίζεται με ενιαίο τρόπο, αλλά μεταβάλλεται ανάλογα με το αν εξετάζεται η κοινωνική τάξη του πατέρα, της μητέρας ή η από κοινού ένταξη των δύο γονέων στην ίδια κοινωνική τάξη. Η ανάλυση ανέδειξε ότι η κοινωνική τάξη του πατέρα παρουσιάζει σαφέστερα πρότυπα ως προς την εκπροσώπηση των ανώτερων, μεσαίων και εργατικών–λαϊκών κοινωνικών στρωμάτων, ενώ η κοινωνική τάξη της μητέρας εμφανίζει σύνθετες μορφές κοινωνικής διαφοροποίησης, με συχνότερη παρουσία κοινωνικής πόλωσης. Παράλληλα, το μορφωτικό επίπεδο των γονέων αναδεικνύεται ως σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στη διαμόρφωση των εκπαιδευτικών διαδρομών και των επιλογών σπουδών των φοιτητών και φοιτητριών. Ειδικότερα, η Πολυτεχνική Σχολή και η Σχολή Επιστημών Υγείας εμφανίζουν περισσότερο προνομιούχο κοινωνικό προφίλ, με αυξημένη παρουσία ανώτερων κοινωνικών τάξεων, κυρίως από την πλευρά του πατέρα, και υψηλότερο μορφωτικό κεφάλαιο των γονέων. Ωστόσο, η εικόνα διαφοροποιείται όταν εξετάζεται η κοινωνική τάξη της μητέρας, καθώς στην Πολυτεχνική Σχολή κυριαρχούν κυρίως μεσαία κοινωνικά στρώματα, ενώ στη Σχολή Επιστημών Υγείας καταγράφονται τάσεις κοινωνικής πόλωσης. Η Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης Επιχειρήσεων εμφανίζει εντονότερες τάσεις κοινωνικής πόλωσης, με ταυτόχρονη παρουσία ανώτερων και εργατικών–λαϊκών στρωμάτων και περιορισμένη εκπροσώπηση μεσαίων κοινωνικών τάξεων. Αντίθετα, η Σχολή Θετικών Επιστημών χαρακτηρίζεται από υψηλό επίπεδο ταξικής ομοιογένειας και ισχυρότερη παρουσία μεσαίων και εργατικών–λαϊκών κοινωνικών τάξεων, ενώ στη Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών κυριαρχούν τα μεσαία κοινωνικά στρώματα και εμφανίζεται περιορισμένη εκπροσώπηση εργατικών–λαϊκών τάξεων. Τέλος, η Σχολή Επιστημών Αποκατάστασης Υγείας εμφανίζει υψηλή κοινή ένταξη των δύο γονέων στις εργατικές–λαϊκές τάξεις και κυρίαρχη παρουσία μεσαίων και εργατικών–λαϊκών στρωμάτων από την πλευρά του πατέρα, ενώ από την πλευρά της μητέρας καταγράφεται παράλληλα ήπια υπερεκπροσώπηση της καπιταλιστικής τάξης. Συνολικά, τα ευρήματα της έρευνας αναδεικνύουν ότι η κοινωνική σύνθεση των Σχολών συγκροτείται μέσα από σύνθετες και διαφοροποιημένες μορφές κοινωνικής ένταξης και μορφωτικού κεφαλαίου των γονέων, οι οποίες δεν αποτυπώνονται επαρκώς μέσα από περισσότερο συγκεντρωτικές ή μονοδιάστατες προσεγγίσεις της κοινωνικής προέλευσης.