Λογιστική μεταρρύθμιση στους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης στην Ελλάδα: μελέτη και ανάλυση της διαδικασίας και προτεινόμενοι τύποι αναφορών σχετικά με τη διαγενεακή δικαιοσύνη και βιωσιμότητα

Abstract

The current study unveils the institutionalization process of the new accounting reform (p.d. 54/2018) in its preparative phase (November 2022- March 2023) and its potential to respond to the contemporary societal claim for Intergenerational equity and sustainability. It focuses on the unexplored ecosystem of the social security funds (SSFs henceforth). Considering Greece’s international commitment to the United Nations Sustainable Development Goals (UN SDGs) until 2030, this study aims to detect the degree of horizontal and vertical coordination among the organisations that constitute the SSFs ecosystem in view of the new accounting reform, and to investigate the role of stakeholders, information dissemination, and the level of the SSFs’ organizational memory in the introduction and institutionalization of a common policy, such as the accounting reform. Furthermore, it aims to evaluate alternative approaches to how accounting and accounting information can provide data and information for ensuring the solidarity and sustainability of social security systems. The analysis of this modern phenomenon required the development of a complex toolkit of differentiated theories: a) isomorphism, historical institutionalism, and the organizational change theory were employed to study the institutionalization process of the accounting reform, b) while the theoretical framework used to assess the possibility of incorporating intergenerational equity and sustainability elements into the SSFs’ accounting systems according to ecosystems’ experts, draws on legitimacy theory and stakeholder theory. The collective case study emerged as the most appropriate strategy. The concept of phronesis is introduced into the arena, emphasizing the connection between the world of science and theory and that of practitioners. The empirical part adopted a snowball sampling approach and a combination of purposeful sampling to capture the multiple interests and needs of the participants. The main sources of data included: semi-structured interviews, conducted based on the Interview Protocol Refinement Framework – IPR (Castillo-Montoya, 2016); informal discussions; documents, etc. The research findings reveal the accounting entanglement identified during the period 2009–2012, and touch upon the hitherto unexplored process of the institutionalization of the first accounting reform in SSFs under p.d. 80/97. It discloses the weaknesses of the then-Greek public administration in contrast with the mature contemporary culture, which reflects managerial perspective and professionalism that transcends pragmatic legitimacy. Despite the exceptionally positive evaluation of the three proposed series of sustainability indicators and narrative information (two series are based on UN SDGs), and the proposed integrated popular reporting template, grounded in the 'Integrated Popular Reporting – IPR' framework (Cohen and Karatzimas, 2015), the adoption of the “basics first” approach is proposed, due to structural challenges the SSFs face over time, summarized in lack of human resources, specialized personnel, processes and modern technological equipment.

Η παρούσα μελέτη έρχεται να ρίξει φως στη διαδικασία θεσμοποίησης της νέας λογιστικής μεταρρύθμισης του π.δ.54/2018 στο προπαρασκευαστικό της στάδιο (Νοέμβριος 2022 - Μάρτιος 2023) και στις δυνατότητές του να ανταποκριθεί στις σύγχρονες απαιτήσεις της κοινωνίας για Διαγενεακή Δικαιοσύνη και Αειφορία, εστιάζοντας στο ανεξερεύνητο οικοσύστημα των φορέων κοινωνικής ασφάλισης (εφεξής Φ.Κ.Α.). Συνεκτιμώντας τη διεθνή δέσμευση της Ελλάδας στην υλοποίηση των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ έως το 2030 (UN SDGs), η διατριβή στοχεύει αφενός να ανιχνεύσει το βαθμό οριζόντιου και κάθετου συντονισμού στο ανεξερεύνητο οικοσύστημα των Φ.Κ.Α. εν όψει της νέας λογιστικής μεταρρύθμισης, και να διερευνήσει το ρόλο της διάχυσης της πληροφορίας, των εμπλεκόμενων μερών και του επιπέδου της οργανωσιακής μνήμης των ασφαλιστικών ταμείων στην εισαγωγή και θεσμοποίηση μιας κοινής πολιτικής, όπως η λογιστική μεταρρύθμιση. Αφετέρου, να αξιολογήσει εναλλακτικές προσεγγίσεις για το πώς η λογιστική και η λογιστική πληροφόρηση μπορεί να προσφέρει δεδομένα και πληροφορίες για την εξασφάλιση της κοινωνικής αλληλεγγύης και της Αειφορίας των συνταξιοδοτικών συστημάτων και των συστημάτων κοινωνικών παροχών. Για τη μελέτη του σύγχρονου αυτού φαινομένου επιστρατεύθηκε μία σύνθετη εργαλειοθήκη με διαφοροποιημένες θεωρίες: α) ο ισομορφισμός, ο ιστορικός θεσμισμός και η θεωρία της οργανωσιακής αλλαγής για την ανάλυση της διαδικασίας θεσμοποίησης της λογιστικής μεταρρύθμισης και β) η θεωρία της νομιμότητας και η θεωρία των εμπλεκόμενων μερών προκειμένου να αξιολογηθεί η δυνατότητα ενσωμάτωσης στοιχείων διαγενεακής δικαιοσύνης και αειφορίας, στα λογιστικά συστήματα των Φ.Κ.Α. από ειδήμονες του οικοσυστήματος αυτού. Η συλλογική μελέτη περίπτωσης αναδείχθηκε ως η καταλληλότερη στρατηγική. Η έννοια της φρόνησης διαποτίζει την έρευνα, επισημαίνοντας τη σύνδεση μεταξύ του κόσμου της επιστήμης και της θεωρίας με εκείνον των επαγγελματιών. Στο εμπειρικό μέρος υιοθετήθηκε η προσέγγιση της χιονοστιβάδας και ο συνδυασμός σύνθετου στοχευμένου δείγματος προκειμένου να απεικονισθούν τα πολλαπλά ενδιαφέροντα και οι ανάγκες των συμμετεχόντων. Κύριες πηγές άντλησης των στοιχείων ήταν: ημιδομημένες συνεντεύξεις, με βάση το Πλαίσιο Εκλέπτυνσης Πρωτοκόλλου Συνέντευξης “IPR” της Castillo-Montoya (2016) άτυπες συζητήσεις, έγγραφα, κ.λπ. Τα αποτελέσματα της έρευνας κάνουν ορατή τη λογιστική εμπλοκή στους Φ.Κ.Α. την περίοδο 2009-2012, και αγγίζουν το ανεξερεύνητο μέχρι σήμερα θέμα του βαθμού θεσμοποίησης της πρώτης λογιστικής μεταρρύθμισης του π.δ.80/97. Φανερώνει τις αδυναμίες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης εκείνης της περιόδου σε αντίθεση με την ωριμότητα της σύγχρονης κουλτούρας, η οποία αντανακλά διαχειριστική προοπτική και επαγγελματισμό, υπερβαίνοντας την πραγματιστική νομιμότητα. Παρά τη θερμή υποδοχή των τριών προτεινόμενων σειρών δεικτών αποτύπωσης στοιχείων διαγενεακής δικαιοσύνης και αειφορίας (δύο εκ των οποίων εδράζονται στους UN SDGs) και του προτεινόμενου υποδείγματος ολοκληρωμένης απλοποιημένης αναφοράς για τους Φ.Κ.Α. το οποίο θεμελιώνεται στο πλαίσιο των “Ολοκληρωμένων Απλοποιημένων Αναφορών - IPR” (Cohen and Karatzimas, 2015), προτείνεται η υιοθέτηση της προσέγγισης ‘“basics first” approach’, εξαιτίας των διαθρωτικών προκλήσεων που αντιμετωπίζουν διαχρονικά οι ελληνικοί φορείς κοινωνικής ασφάλισης, και συνοψίζονται στην έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού, εξειδικευμένων στελεχών, διαδικασιών, και σύγχρονου τεχνολογικού εξοπλισμού.