Το αγωνιστικό γλωσσικό τοπίο της πλατείας Εξαρχείων: η κοινωνιογλωσσική κατασκευή του δικαιώματος στην πόλη

Abstract

Drawing on a linguistic landscape ethnographic approach, this doctoral thesis explores how the right to the city is asserted in the protest linguistic landscape. Specifically, taking into account the urban redevelopment of Exarchia Square due to the construction of a metro station, the dissertation aims to examine how the space of Exarchia Square is claimed through the performance of protest linguistic landscapes. Fieldwork was conducted between October 2021 and December 2023, involving both participant and non-participant observation of the Square and the protest events that took place there. The linguistic landscape in the physical space of the square was examined in conjunction with the digital linguistic landscape created on social media platforms. By mapping the protest linguistic landscape across the offline-online nexus and applying thematic and geosemiotic analysis to the data, the dissertation investigates how public space is contested in the protest linguistic landscape.The findings highlight that the claim to public space is performed in the protest linguistic landscape in multiple ways that involve a complex and dynamic ecology of semiotic resources. Making sense of this ecology, the dissertation proposes a typology of the signs constituting the protest linguistic landscape, while also identifying the interplay between the fencing off of the square and the ways the protest linguistic landscape challenges and deconstructs these processes. Accordingly, counter-discourses concerning the future of the square and broader sociopolitical issues are articulated in the linguistic landscape, thereby extending the struggle for Exarchia Square beyond the local context. Moreover, the discourse itineraries of the protest linguistic landscape signs across the offline–online nexus reveal the close entanglement of physical and digital spaces in processes of social protest. Thus, the study highlights that the protest linguistic landscape challenges urbicidial policies, foregrounds alternative visions for public space, and, hence, asserts the right to the city.

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί μία εθνογραφικά προσανατολισμένη διερεύνηση του αγωνιστικού γλωσσικού τοπίου ως φορέα κατασκευής και επιτέλεσης του δικαιώματος στην πόλη. Συγκεκριμένα, λαμβάνοντας υπόψη την κοινωνική πραγματικότητα του αστικού επανασχεδιασμού της πλατείας Εξαρχείων με τη δημιουργία μετρό, σκοπός της διατριβής είναι να διερευνήσει πώς διεκδικείται ο χώρος της πλατείας Εξαρχείων μέσω της επιτέλεσης αγωνιστικών γλωσσικών τοπίων. Η επιτόπια έρευνα διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 2021 μέχρι τον Δεκέμβρη του 2023, οπότε και πραγματοποιήθηκε συμμετοχική και μη συμμετοχική παρατήρηση της πλατείας και των κινητοποιήσεων που πραγματοποιήθηκαν εκεί. Το γλωσσικό τοπίο στον φυσικό χώρο της πλατείας συνεξετάστηκε με το ψηφιακό, όπως αυτό δημιουργήθηκε σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Χαρτογραφώντας το αγωνιστικό γλωσσικό τοπίο στο πλέγμα εκτός-εντός διαδικτύου η διδακτορική διατριβή διερεύνησε πώς κατασκευάζεται στο/από το αγωνιστικό ΓΤ ο δημόσιος χώρος ως αντικείμενο διεκδίκησης, εφαρμόζοντας στα δεδομένα θεματική και γεωσημειωτική ανάλυση.Τα ευρήματα της διδακτορικής διατριβής αναδεικνύουν την πολυμορφία με την οποία επιτελείται η διεκδίκηση του δημόσιου χώρου στο γλωσσικό τοπίο, διαμορφώνοντας μία σύνθετη οικολογία σημειωτικών πόρων. Αποκωδικοποιώντας αυτή την οικολογία, η διδακτορική διατριβή προτείνει μία τυπολογία των στοιχείων του αγωνιστικού γλωσσικού τοπίου και ταυτόχρονα αναγνωρίζει τους τρόπους με τους οποίους αυτό επηρεάζεται από την περίφραξη και τον αποκλεισμό της πλατείας, καθώς και τους τρόπους με τους οποίους τα αμφισβητεί και τα αποδομεί. Σε αυτή τη διαδικασία, στο γλωσσικό τοπίο συναρθρώνονται πολιτικοί αντί-λόγοι σχετικά με το μέλλον της πλατείας αλλά και για ευρύτερα κοινωνικοπολιτικά θέματα, συνδέοντας έτσι τον αγώνα για την πλατεία Εξαρχείων με αυτά και υπερβαίνοντας το τοπικό πλαίσιο. Μάλιστα, η διερεύνηση των διαλογικών διαδρομών των στοιχείων του αγωνιστικού γλωσσικού τοπίου στο πλέγμα εκτός-εντός διαδικτύου αποκαλύπτει τη στενή διαπλοκή του φυσικού και του ψηφιακού χώρου στην αγωνιστική επιτέλεση. Εντέλει, αναγνωρίζεται η δυναμική του αγωνιστικού γλωσσικού τοπίου να αμφισβητεί την επιβολή αστεοκτονικών πολιτικών, να προτάσσει εναλλακτικά προτάγματα για την κατασκευή και τη λειτουργία του αστικού χώρου, εν ολίγοις να διεκδικεί δυναμικά το δικαίωμα στην πόλη.