Les fonctions sujet, objet et les degrés de transitivité du verbe en grec moderne

Abstract

This doctoral thesis presents an in-depth syntactic and functional analysis of the notions of subject, object, and transitivity, which are central to linguistic theory. It aims to move beyond the vague, semantically based definitions found in traditional grammar and to establish clear, syntactic, and operational criteria for identifying these functions. The study is grounded in the framework of French functionalism, particularly the work of André Martinet, and applies it to the analysis of Contemporary Greek. The research identifies reliable factors for distinguishing obligatory (specific) from optional (non-specific) constituents and examines how these distinctions operate within Greek syntax. Through the analysis of ten chapters, it clarifies the functional status of subject and object in Greek, redefines the notion of transitivity, and proposes an expanded model of verbal valence. The findings contribute to both Modern Greek linguistics and general syntactic theory by providing a precise and coherent functional model.

Η παρούσα διατριβή διερευνά τις συντακτικές λειτουργίες υποκείμενο, αντικείμενο και τη δυναμική τους καθώς επίσης και τους βαθμούς μεταβατικότητας των ρημάτων στη νέα ελληνική γλώσσα. Το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται αυτή η μελέτη είναι η Λειτουργική Γλωσσολογία, η οποία αποτελεί ένα από τα βασικότερα πρότυπα συντακτικής περιγραφής της γλώσσας. Στις παραδοσιακές γραμματικές οι συντακτικές κατηγορίες ταυτίζονται με τις λογικές κατηγορίες και όλες οι προτάσεις αναλύονται με τους όρους υποκείμενο-κατηγόρημα. Στόχος της διατριβής δεν είναι η αναπαραγωγή γνωστών εννοιών και φαινομένων αλλά μια νέα πρόταση σχετικά με τα κριτήρια αναγνώρισης των συντακτικών λειτουργιών. Επίσης μελετάμε τους βαθμούς μεταβατικότητας και τις αξίες-σημασίες των ρημάτων που αλλάζουν κάθε φορά ανάλογα με την παρουσία ή την απουσία του αντικειμένου. Το κεντρικό ζήτημα της έρευνας είναι διπλό: α) Η διαμόρφωση αξιόπιστων κριτηρίων για τη διάκριση ανάμεσα σε λεξιλογικά, συμφραστικά και συντακτικά στοιχεία με στόχο τον καθορισμό του υποχρεωτικού ή του προαιρετικού χαρακτήρα των ονοματικών συνόλων β) Η εφαρμογή των παραπάνω κριτηρίων στην περιγραφή της σύγχρονης ελληνικής με τα εργαλεία της λειτουργικής γλωσσολογίας. Η μελέτη διαρθρώνεται σε δέκα κεφαλαία, τα οποία καλύπτουν τόσο το θεωρητικό πλαίσιο όσο και την εμπειρική ανάλυση. Καταλήγει σε μια σαφή αποτύπωση των συντακτικών λειτουργιών της νέας ελληνικής, σε έναν αναπροσδιορισμό του ρόλου της μεταβατικότητας και στη διαμόρφωση λειτουργικών κριτηρίων διάκρισης μεταξύ ειδικών και μη ειδικών λειτουργιών. Συνολικά, η εργασία συμβάλλει ουσιαστικά στη μελέτη της ελληνικής γλώσσας και στην εξέλιξη της λειτουργικής θεωρίας της σύνταξης.

Cette thèse de doctorat propose une analyse syntaxique et fonctionnelle approfondie des notions de sujet, d'objet et de transitivité, concepts fondamentaux qui sont au cœur de l'analyse linguistique. Le travail s'articule autour d'une critique des définitions traditionnelles, souvent vagues ou sémantiques, pour proposer des critères d'identification syntaxiques et opératoires clairs, en s'appuyant principalement sur le cadre théorique du fonctionnalisme français, notamment celui développé par André Martinet. La problématique centrale est double : a) établir des critères fiables pour démêler ce qui relève du lexique, du contexte et de la syntaxe dans la détermination du caractère obligatoire (spécifique) ou facultatif (non spécifique) des nominaux ; b) mettre en œuvre ces critères dans la description du grec contemporain, en confrontant les approches traditionnelles grecques, souvent jugées insatisfaisantes, aux outils du fonctionnalisme. L’étude est structurée en dix chapitres, allant du cadre théorique à l’application empirique. Elle aboutit à une clarification des fonctions syntaxiques du grec moderne, à une redéfinition du rôle de la transitivité et à l’établissement de critères opératoires pour distinguer les fonctions spécifiques des zones non spécifiques. Ce travail offre ainsi une contribution significative à la linguistique grecque et à la théorie fonctionnelle de la syntaxe.