Lean Thinking στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Abstract

Higher Education Institutions (HEIs) face growing pressures to improve their efficiency, accountability, and the quality of their services, amid fiscal constraints and complex social demands. The philosophy of Lean Thinking - originally developed in industry with the aim of reducing waste and maximizing value for the end user - has proven useful in service organizations and educational institutions worldwide. In Greek higher education, however, its systematic application remains limited. This dissertation explores the possibilities of adopting Lean Thinking in higher education in depth, with the aim of identifying the critical success factors for its implementation and developing an operational tool to assess the “readiness” of educational institutions. This study employs a pragmatic philosophy and a mixed-methods approach. Initially, a systematic literature review is conducted to identify potential factors. Next, the Delphi method is applied with experts possessing administrative or academic expertise in higher education and in Lean philosophy. The aim is to confirm and rank the critical success factors and develop the initial conceptual model. Afterwards, a quantitative study using a structured questionnaire is carried out with the administrative and technical staff of Greek HEIs to measure the factors and empirically validate the model. Finally, semi-structured interviews with rectors and vice-rectors capture the leadership’s perceptions and further explore the findings. The triangulation of qualitative and quantitative data reinforces the validity of the conclusions.The analysis revealed seven Critical Success Factors: Top management/leadership, Employee empowerment and cooperation, Education, Τraining and learning, Measurement, Εvaluation and data reporting, Changing environment and culture, Student (Customer) value and Implementation framework. The proposed model serves as a weighted self-assessment tool for evaluating the maturity of HEIs, revealing that most factors are at a low-to-moderate level, particularly change culture and data management. The qualitative interviews confirm that leadership hesitation and staff misinterpretations of Lean Thinking constitute major obstacles. The dissertation concludes that successful implementation of Lean Thinking requires a broader organizational transformation, emphasizing management commitment, staff training, cross-departmental improvement teams, Lean pilot projects, and coordinated support at the national level.

Τα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα (ΑΕΙ) αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις για ενίσχυση της αποδοτικότητας, της λογοδοσίας και της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, σε ένα πλαίσιο δημοσιονομικών περιορισμών και σύνθετων κοινωνικών απαιτήσεων. Η φιλοσοφία της Lean Thinking - που αναπτύχθηκε αρχικά στη βιομηχανία με στόχο τη μείωση της σπατάλης και τη μεγιστοποίηση της αξίας για τον τελικό χρήστη - έχει αποδειχθεί χρήσιμη σε οργανισμούς υπηρεσιών και εκπαιδευτικά ιδρύματα διεθνώς. Στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση, ωστόσο, η συστηματική εφαρμογή της παραμένει περιορισμένη. Η παρούσα διατριβή διερευνά σε βάθος τις δυνατότητες υιοθέτησης της Lean Thinking στην Τριτοβάθμια Εκπαιδευση, με στόχο τον εντοπισμό κρίσιμων παραγόντων επιτυχίας (Critical Success Factors) για την εφαρμογή της και την ανάπτυξη ενός λειτουργικού εργαλείου αξιολόγησης της «ετοιμότητας» των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.Η έρευνα υιοθετεί πραγματιστική (pragmatic) φιλοσοφία και μικτή μεθοδολογική προσέγγιση. Αρχικά πραγματοποιείται συστηματική βιβλιογραφική ανασκόπηση για τον εντοπισμό δυνητικών παραγόντων. Στη συνέχεια εφαρμόζεται η μέθοδος Delphi με ειδικούς που διαθέτουν διοικητική ή επιστημονική εξειδίκευση στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και στη Lean φιλοσοφία, ώστε να επιβεβαιωθούν και να ιεραρχηθούν οι κρίσιμοι παράγοντες επιτυχίας και να διαμορφωθεί το αρχικό εννοιολογικό μοντέλο. Ακολουθεί ποσοτική έρευνα με δομημένο ερωτηματολόγιο στο διοικητικό και τεχνικό προσωπικό ελληνικών ΑΕΙ, για τη μέτρηση των παραγόντων και την εμπειρική επικύρωση του μοντέλου. Τέλος, ημιδομημένες συνεντεύξεις με πρυτάνεις και αντιπρυτάνεις αποτυπώνουν τις αντιλήψεις της ηγεσίας και εμβαθύνουν στην ερμηνεία των ευρημάτων. Η τριγωνοποίηση ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων ενισχύει την εγκυρότητα των συμπερασμάτων. Η ανάλυση ανέδειξε επτά κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας, που αφορούν την ηγεσία, την ενδυνάμωση και συνεργασία του προσωπικού, την εκπαίδευση και μάθηση, τη μέτρηση και διαχείριση δεδομένων, την κουλτούρα αλλαγής, την αξία για τον φοιτητή και το πλαίσιο εφαρμογής. Το προτεινόμενο μοντέλο λειτουργεί ως σταθμισμένο εργαλείο αυτοαξιολόγησης της ωριμότητας των ΑΕΙ, αναδεικνύοντας ότι οι περισσότεροι παράγοντες βρίσκονται σε χαμηλό έως μέτριο επίπεδο, ιδίως η κουλτούρα αλλαγής και η διαχείριση δεδομένων. Οι ποιοτικές συνεντεύξεις επιβεβαιώνουν ότι ο δισταγμός της ηγεσίας και οι παρερμηνείες του προσωπικού για τη Lean Thinking αποτελούν βασικά εμπόδια. Η διατριβή καταλήγει ότι η επιτυχής εφαρμογή της Lean Thinking προϋποθέτει ευρύτερο οργανωσιακό μετασχηματισμό, με έμφαση στη δέσμευση της διοίκησης, την εκπαίδευση του προσωπικού, διατμηματικές ομάδες βελτίωσης, πιλοτικά έργα Lean και συντονισμένη υποστήριξη σε εθνικό επίπεδο.