Έρευνα στις βιο-επιστήμες, γνωσιακά κοινά και πολιτική οικονομία της έρευνας: επιστημονικές κατασκευές και δίκτυα στην ευρωπαϊκή περιφέρεια: η περίπτωση της Ελλάδας

Abstract

Our research focuses on the interaction of research policies, the economy and research production. We study, over a period spanning from 1982 to 2022, both the institutional framework at the national level through the creation of research funding programs as a means of implementing a national research policy, and the institutional framework at the European level through the Framework Programs that constitute the implementation of a European research policy. In addition, we examine the concept of technology transfer as the pre-eminent space for the interaction of the world of research with the world of the market, as well as the broader ecosystem of innovation, as the realization of a vision for the exploitation of research production and knowledge. Finally, to balance a macro analysis with a micro analysis, we focus on two life sciences laboratories in Greece, we study how they operate, how they are funded, how they produce knowledge and how they attempt to utilize this knowledge. The aim of our research is therefore to study the relations of the scientific community with the broader market environment and to examine the consequences they have for research activity. We examine in what ways researchers attempt to utilize their research at an economic and social level, as well as their goals and ambitions. In addition, we study how the broader institutional framework at the national and European level affects research practice, how the interaction between research and the market is implemented through the practices of technology transfer and how this affects a research laboratory. Through our research, a specific growth model will emerge as it is constructed and promoted at the national and European level, where innovation is constructed as a concept and ideologized as a tool for growth. In this environment, technology transfer is shaped as a symbiotic ecosystem that includes many different factors. In our research, we study both the meanings and actions of the involved actors, as well as the interaction and relationship between political and economic institutions and processes. We attempt a sociological analysis of a political economy of research, highlighting in the Greek case non-coherent or fragmented research networks that are created and assume a decisive role in the formation of an academic capitalism in Greece. Based on the above, the research questions we pose are: How is the role of scientific research for economic development understood by the research community? In what way does a researcher seek to disseminate his research results in society? Does the involvement and role of scientific research in the economy, as an engine of economic development, have consequences for scientific activity? How are the above phenomena integrated into the Greek reality and what is the vision for the role of research? Finally, the structure of the thesis consists of four parts: The first is the analytical framework. The second focuses on the description of Research Policy at the national and European level. The third part attempts to reconstruct aspects and perspectives on technology transfer and the innovation ecosystem. While the fourth part refers to two case studies of research laboratories in Greece. At the end of the thesis, the overall conclusions will be presented.

Η έρευνά μας εστιάζει στην αλληλεπίδραση των πολιτικών για την έρευνα της οικονομίας και της ερευνητικής παραγωγής. Μελετούμε σε μια περίοδο που εκτείνεται από το 1982 έως το 2022, τόσο το θεσμικό πλαίσιο σε εθνικό επίπεδο μέσα από τη δημιουργία χρηματοδοτικών προγραμμάτων ως μέσο υλοποίησης μιας εθνικής πολιτικής για την έρευνα, όσο και το θεσμικό πλαίσιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσα από τα Προγράμματα Πλαίσιο που αποτελούν την υλοποίηση μιας ευρωπαϊκής πολιτικής για την έρευνα. Επιπρόσθετα, εξετάζουμε την έννοια της μεταφοράς τεχνολογίας ως τον κατεξοχήν χώρο της αλληλεπίδρασης του κόσμου της έρευνας με τον κόσμο της αγοράς καθώς και το ευρύτερο οικοσύστημα της καινοτομίας, ως την υλοποίηση ενός οράματος για την αξιοποίηση της ερευνητικής παραγωγής και της γνώσης. Τέλος, σε μια προσπάθεια εξισορρόπησης μιας μακροανάλυσης με μια μικροανάλυση, εστιάζουμε σε δυο εργαστήρια βιοεπιστημών στην Ελλάδα και μελετούμε πώς λειτουργούν, πώς χρηματοδοτούνται, πώς παράγουν γνώση και πώς επιχειρούν να αξιοποιήσουν αυτή τη γνώση. Στόχος λοιπόν της έρευνας είναι η μελέτη των σχέσεων της επιστημονικής κοινότητας με το ευρύτερο περιβάλλον της αγοράς και η εξέταση των συνεπειών που έχουν στην ερευνητική δραστηριότητα. Εξετάζουμε με ποιους τρόπους οι ερευνητές επιχειρούν να αξιοποιηθεί η έρευνα τους σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, καθώς και τους στόχους και τις φιλοδοξίες τους. Επιπλέον, μελετούμε πώς το ευρύτερο θεσμικό πλαίσιο σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο επιδρά στην ερευνητική πρακτική, πώς υλοποιείται η διάδραση μεταξύ έρευνας και αγοράς μέσα από τις πρακτικές της μεταφοράς τεχνολογίας και πώς αυτή επιδρά σε ένα ερευνητικό εργαστήριο. Μέσα από την έρευνα θα αναδειχθεί ένα συγκεκριμένο αναπτυξιακό μοντέλο όπως κατασκευάζεται και προωθείται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, στο οποίο η καινοτομία κατασκευάζεται ως έννοια και ιδεολογικοποιείται ως εργαλείο ανάπτυξης. Σε αυτό το περιβάλλον η μεταφορά τεχνολογίας διαμορφώνεται ως ένα συμβιωτικό οικοσύστημα που συμπεριλαμβάνει πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες. Στην έρευνα θεματοποιεί τόσο τις νοηματοδοτήσεις και τις ενέργειες των εμπλεκόμενων παραγόντων, όσο και την αλληλεπίδραση και τη σχέση μεταξύ των πολιτικών και των οικονομικών θεσμών και διαδικασιών∙ επιχειρείται δηλαδή μια κοινωνιολογική ανάλυση μιας πολιτικής οικονομίας της έρευνας, αναδεικνύοντας στην ελληνική περίπτωση μη συνεκτικά ερευνητικά δίκτυα που δημιουργούνται και αναλαμβάνουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός ακαδημαϊκού καπιταλισμού στην Ελλάδα. Με βάση τα παραπάνω τα ερευνητικά ερωτήματα που θέτουμε είναι: Πώς νοηματοδοτείται από την ερευνητική κοινότητα ο ρόλος της επιστημονικής έρευνας για την οικονομική ανάπτυξη; Με ποιον τρόπο ένας ερευνητής επιδιώκει τη διάχυση των ερευνητικών αποτελεσμάτων του στην κοινωνία; Η εμπλοκή και ο ρόλος της επιστημονικής έρευνας στην οικονομία, ως μηχανή οικονομικής ανάπτυξης, έχει συνέπειες στην επιστημονική δραστηριότητα; Πώς ενσωματώνονται τα παραπάνω φαινόμενα στην ελληνική πραγματικότητα και ποιο είναι το όραμα για τον ρόλο της έρευνας; Η δομή της διατριβής αποτελείται από τέσσερα μέρη: Το πρώτο είναι το αναλυτικό πλαίσιο. Το δεύτερο εστιάζει στην περιγραφή της Ερευνητικής Πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Το τρίτο μέρος επιχειρεί να ανασυγκροτήσει πτυχές και οπτικές για τη μεταφορά τεχνολογίας και το οικοσύστημα της καινοτομίας. Ενώ το τέταρτο μέρος αναφέρεται σε δυο περιπτωσιολογικές μελέτες ερευνητικών εργαστηρίων στην Ελλάδα. Στο τέλος της διατριβής παρουσιάζονται συνολικά τα συμπεράσματα.