Κανονικές σχέσεις ιερωσύνης και μοναχισμού

Abstract

This paper examines the central aspects of the relationship between priesthood and monasticism, which are prominent in canonical sources, mainly in canonical provisions. In particular, the first chapter examines spiritual fatherhood and confession in the fathers of coenobitic monasticism, Saint Pachomius and Basil the Great. The spiritual foundations of the first fathers of coenobitic monasticism up to Theodore the Studite are then presented. The dynamic presence of monks in the Church led to the formation of the tendency, especially after the iconoclasm, for monks (unholy) to become confessors of laymen as well, given that the latter had a special regard for the former, considering them to be in a higher spiritual state. Thus, based on the data of the sources, the issue of the exercise of spiritual fatherhood by monks is critically presented, as we find it in Symeon the New Theologian and in prominent canonists. The first chapter concludes with the presentation of the theme of spiritual paternity, which, proceeding towards the end of the Byzantine Empire, also occupied the great liturgist of the time, Saint Symeon, Archbishop of Thessaloniki (1416/17-1429). The second chapter presents the liturgical-canonical framework of sacramental worship in the relationship between priesthood and monastic formation, with the highlighting and commentary of relevant information contained in the sources. In the same context, the canonical commentary on the self-transmission of the Divine Eucharist by ascetics - hermits is also presented, as well as the embassies of honor between priests and hieromonks in worship. Then, the theme of the haircut after ordination is presented, primarily of the high priests, as it is reflected in the 2nd canon of the Council of Hagia Sophia (879/880). Then, an attempt is made to examine the relationship between ordination and circumcision to baptism and royal anointing in terms of the forgiveness of sins, raising the question of whether both hierarchal ordination and circumcision have the same effect. This chapter concludes with the presentation of the issue of who has the authority to circumcise monks and nuns. The third chapter presents the canonical relationship between celibate and married clergy and monasticism. Thus, the issue of the marriage of clergy, mainly of hierarchs and celibate clergy, in relation to monastic life, is studied, as reflected in the precepts of the Holy Bible, the teaching of the Apostles, primarily of St. Paul, the apostolic canons, the canons of the fathers of monasticism and mainly of St. Basil, the laws of the State (Young Justinian, Leo the Wise, etc.), the canonical decisions of local and ecumenical Councils. The issue of the marriage or celibacy of bishops is then presented and how this is examined in the tradition of the Western Church. In addition, the context of the relationship between priesthood and monasticism in Saint Symeon of Thessaloniki is presented. Finally, the problematic of the principles regarding the marriage or celibacy of clergy is presented, as well as the canonical acceptance of the second marriage of widowed clergy, which concerns the Church, especially in modern times. The fourth and final chapter presents those ecclesiastical offices that are related to the married - unmarried clergy and monasticism, primarily those that refer to the relationship between the latter two, namely the Archdeacon or Protodeacon, the Protopresbyter, the Economou and the Archimandrite.

Στην παρούσα εργασία εξετάζονται οι κεντρικές πτυχές της σχέσεως ιερωσύνης και μοναχισμού, όσες κάνουν έντονη την παρουσία τους στις κανονικές πηγές, κυρίως στις κανονικές διατάξεις. Ειδικότερα στο πρώτο κεφάλαιο εξετάζεται η πνευματική πατρότητα και η εξομολόγηση στους πατέρες του κοινοβιακού μοναχισμού όσιο Παχώμιο και Μ. Βασίλειο. Στη συνέχεια παρουσιάζονται οι πνευματικές υποθήκες των πρώτων πατέρων του κοινοβιακού μοναχισμού μέχρι τον Θεόδωρο Στουδίτη. Η δυναμική παρουσία των μοναχών στην Εκκλησία οδήγησε στη διαμόρφωση της τάσεως, ιδίως μετά την εικονομαχία, οι μοναχοί (ανίεροι) να γίνονται εξομολόγοι και των κοσμικών, δεδομένου ότι οι τελευταίοι έτρεφαν μια ιδιαίτερη εκτίμηση προς τους πρώτους, θεωρώντας τους ότι βρισκόταν σε ανώτερη πνευματική κατάσταση. Έτσι, με βάση τα δεδομένα των πηγών, παρουσιάζεται κριτικά το θέμα της άσκησης της πνευματικής πατρότητας από τους μοναχούς, όπως τη συναντάμε στον Συμεών Νέο Θεολόγο και σε εξέχοντες κανονολόγους. Το πρώτο κεφάλαιο ολοκληρώνεται, με την παρουσίαση του θέματος της πνευματικής πατρότητας, το οποίο, προβαίνοντας προς το τέλος της βυζαντινής αυτοκρατορίας, απασχόλησε και τον σπουδαίο λειτουργιολόγο της εποχής, τον άγιο Συμέων, αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης (1416/17-1429). Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται το λειτουργικοκανονικό πλαίσιο της μυστηριακής λατρείας στη σχέση ιερωσύνης και μοναχικού σχήματος με την επισήμανση και τον σχολιασμό σχετικών πληροφοριών που κατατίθενται στις πηγές. Στο ίδιο πλαίσιο εκτίθεται και ο κανονικός σχολιασμός της αυτομετάδοσης της θείας Ευχαριστίας από τους ασκητές - ερημίτες καθώς και τα πρεσβεία τιμής μεταξύ ιερέων και ιερομονάχων στη λατρεία. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το θέμα της κουράς μετά τη χειροτονία, πρωτίστως των αρχιερέων, όπως αυτή αποτυπώνεται στον 2ο κανόνα της Συνόδου της Αγίας Σοφίας (879/880). Έπειτα, επιχειρείται η εξέταση της σχέσεως χειροτονίας - κουράς προς το βάπτισμα και τη βασιλική χρίση ως προς τη συγχώρηση των αμαρτιών, θέτοντας το ζήτημα αν και η αρχιερατική χειροτονία, όπως και η κουρά έχουν το ίδιο αποτέλεσμα. Το κεφάλαιο αυτό ολοκληρώνεται με την παρουσίαση του θέματος ποιος έχει την αρμοδιότητα της κουράς των μοναχών και των μοναζουσών. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η κανονική σχέση του άγαμου - έγγαμου κλήρου και του μοναχισμού. Έτσι, μελετάται το θέμα του εγγάμου των κληρικών, κυρίως των αρχιερέων και του άγαμου κλήρου σε συνάρτηση με τον μοναχικό βίο, όπως αυτό αποτυπώνεται από τις επιταγές της Αγίας Γραφής, τη διδασκαλία των Αποστόλων, πρωτίστως του Απ. Παύλου, τους αποστολικούς κανόνες, τους κανόνες των πατέρων του μοναχισμού και κυρίως του Μ. Βασιλείου, τους νόμους της Πολιτείας (Νεαρές Ιουστινιανού, Λεόντος Σοφού κ.άλ.), τις κανονικές αποφάσεις των τοπικών και οικουμενικών Συνόδων. Στη συνέχεια παρουσιάζεται το θέμα του εγγάμου ή αγάμου των επισκόπων και πως αυτό εξετάζεται στην παράδοση της Δυτικής Εκκλησίας. Επιπλέον, παρουσιάζεται το πλαίσιο της σχέσης ιερωσύνης και μοναχισμού στον άγιο Συμεών Θεσσαλονίκης. Τέλος, εκτίθεται η προβληματική των αρχών περί του εγγάμου ή του αγάμου των κληρικών, αλλά και της κανονικής αποδοχής του δεύτερου γάμου των εν χηρεία κληρικών που απασχολεί την Εκκλησία, ιδίως στη σύγχρονη εποχή. Στο τέταρτο και τελευταίο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα εκκλησιαστικά αξιώματα εκείνα που έχουν σχέση με τον έγγαμο - άγαμο κλήρο και το μοναχισμό, πρωτίστως δε αυτά που αναφέρονται στη σχέση των δυο τελευταίων, ήτοι του Αρχιδιακόνου ή Πρωτοδιακόνου, του Πρωτοπρσβυτέρου του Οικονόμου και του Αρχιμανδρίτη.